BİR BEYBABA’NIN ARDINDAN… KAPTAN ÖMER ASMALI DUYGU YÜKÜYLE

Türk Kabotajı ile yaşıt bir beybaba

Rahmetli Refik ağabey ile anılarımız bir hayli çok. Hem meslek hem de gemi kurtarma büyüğümdü. Zaman zaman bazı anılarını dinler, bazı olayları kendisine danışırdım. İlk kitabım olan Gemi Kurtarma Operasyonları ve Kriz Yönetimi ile son olarak ekip çalışmasıyla çıkardığımız, Kabotajın 100. Yılı anısına sektörden 100 kişi ile yaptığımız söyleşileri yayınladığımız kitaplarda katkıları olmuştu. Bu iki söyleşi bile benim için kayda değer anı ve ders niteliğinde olmuştur. Örneğin, Kabotaj Yasası ile yabancıların kıyılarımızdan kovulduğunu bilirdik ama 1966 yılına kadar şimdiki adı Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü olan kurumun Gemi Kurtarma bölümünde İngiliz kurtarma uzmanı bulunduğunu çoğumuz bilmiyorduk. Kaptan Refik Akdoğan, bilgisi, tecrübesi, cesareti ve mükemmel İngilizcesi sayesinde buna şiddetle karşı çıkarak hatta bazı riskleri de üstlenerek bu mevkiye kendisinin atanmasını sağlamıştı. Bu saatten sonra ise tamamen ülke insanları bu görevi üstlenmişti.

Son kitabımız için ilk söyleşiyi Refik ağabeye ayırdık, bizi evine konuk etti. Profesyonel kameraman ile söyleşiye başladık. Önce gazeteci arkadaşım Gökhan Karakaş söyleşiye başladı, akabinde ben. Deniz tarihçisi ağabeyimiz Ali Bozoğlu ise adeta yedek kuvvet olarak ekibimizdeki yerini almıştı. Normalde en fazla 1 saat sürmesi beklenen söyleşinin 2 saati aştığını fark ettim. Kendisi dimdik ayakta, gür ve tok sesiyle heyecanlı şekilde olayları ve sorularımızı tek tek cevaplıyordu. Ben son dakikalarda Refik ağabey yorulur, başına bir şey gelebilir diye endişelendim. Öylesine hızlı ve kurgulu konuşuyordu ki temposuna yetişmek mümkün olmadığı gibi çok yorulduğunu düşünüyordum. Söyleşiyi bir şekilde kesmek istedim. Gökhan’dan yardım için bir müddet arkamı döndüm. Refik ağabey bunu fark etti, söyleşiyi kesti ve yaptığım hareketi saygısızlık olarak değerlendirip bana ciddi bir şekilde alabanda çekti. Ben ne diyeceğimi şaşırdım; utandım, “Yok, öyle değil” misali bir şeyler söyledim. Baktım olmuyor, son soruları Gökhan’a bıraktım. 99 yaşındaki bir kişinin disiplinine, dikkatine, hafızasına ve heyecanına hayran kalmamak mümkün değil. Hatta çekim sırasında güncel bir tarihi düzelterek bizi bir kez daha dümen suyunda bırakması O’nun bilgeliğini bir kez daha kanıtlamıştı. Bağlantıdaki bu videoyu her izlediğimde O’nun ‘Beybabalık’ denilen olgunun tam karşılığı olduğunu bir kez daha anlıyorum.

Refik ağabeyin sanırım her denizcide ve her gemide birer hatırası vardır diye düşünüyorum. 52 adet kitap yazdığını ve yayınlanmamış birkaç kitabı olduğunu biliyorum. Denizcilik Fakültesi Mezunlar Derneği’nin son kurucu üyesiydi.

Gerçek doğum tarihi 22 Eylül 1927’dir. Okula çok erken başlamıştı. Çalışkan ve zeki bir öğrenci olduğu için ilkokula ikinci sınıfta başlayınca okulu erken bitirmişti. Mevzuat gereği bitirme yaşı tutmadığı için 1 yıl beklemesi gerekirdi. Çareyi nüfus idaresinde yaşını 1 Temmuz 1926 yapmakta buldular. Buna benzer bir durum, bir başka çınar olan hocaların hocası Fahrettin Küçükşahin ağabeyde de vardır.

Hayat bazen insanların hayallerinin peşinden gitmesi ile bazen de tesadüflerin bir araya gelmesi sonucu geleceğimizi şekillendirir. Refik ağabeyin hayat yolculuğu, Yüksek Deniz Ticaret Okulu Müdürlüğü’nün güverte ve makine bölümlerine lise mezunu alınacaktır ilanı ile başladı. Okula gidince kendi ifadesiyle gül bahçeleri, tenis kortları, voleybol sahaları… Sahile bağlı dört gemi… Havuzda denize açılmak üzere bekleyen yelkenliler ve kürek çekilmek için filikalar hazır ve nazır beklemekteydiler. Okul ise saray gibiydi. İşte böyle bir ortam içinde kendini okulun ve denizin içinde bulmuştu koca çınar.

Hayatında unutamadığı, sık sık dile getirdiği konular ve olaylar vardı. Bunlardan birisi, 1955 yılında 27 yaşında Alemdar kurtarma gemisine kaptan olarak atanmasıydı. Kurtarma operasyonları meşakkatli ve tehlikeli olduğu için kıdemli kaptanların bu gemiyi tercih etmemesi, Refik Kaptan için ayrı bir gurur kaynağı olmuştu. 12 yıl bu geminin kaptanlığını yapması onun için bir onurdu; ancak hurdaya gitmesi de bir o kadar hüzünlüydü. Bir de bana sık sık söylediği, Kurtuluş Savaşı’nda büyük yarar sağlayan kahramanlar diyarı Karadeniz Ereğli’sinin, tıpkı İnebolu gibi hak ettiği değere sahip olması için verdiği bir uğraş vardı. Umarım bu bir gün gerçekleşir.

Refik ağabey belki hiç kimseye nasip olmamış ilginç bir olay yaşamıştı. Ağabey evlenme hazırlıkları içindeydi; Ordu gemisi ile Trabzon’dan gelip Ordu’ya demirlemişti. Bu esnada evlenme kararı almışlar ve evlenmişlerdi. Yani Ordu’lu damat, Ordu’lu gelin, Ordu gemisinde ve Ordu ilinde düğünleri olmuştu.

Denizi ve denizciliği çok severdi. Denizciliği bir aşka benzetirdi.

“Bir kere sevdin mi bırakamazsın” derdi.

Gençler için özel öğütleri vardı. Gençlerin bunları saklayıp başuçlarına asmaları gerekir. Diyor ki:

“Denizcilik öyle bir meslek ki bir kere içine girdiğinizde ondan vazgeçmek çok zordur.

“İlk başta biraz zor gelir, ancak gönlünüz tutulursa ondan sonra bırakmanız mümkün değildir. Gençler, öğrendiğiniz her şeyi kitap haline getirin ve sizden sonra gelecek denizcilere miras bırakın. İngilizceyi ana diliniz gibi bilmek, dünya denizlerinde çalışacak denizci için şarttır.”

Kabotaj Kanunu’nun kendisi için önemi çok büyüktü. Hem doğum tarihi ile çakışması hem de Mustafa Kemal Paşa’nın ideali olan, kendi kıyılarımızda misafir olmaktan çıkıp efendisi olmamız açısından önem arz etmekteydi. Nasıl ki 1923 yılı karasal sınırlarımızın çizildiği ve egemenliğimizin perçinleştiği bir tarih ise (Hatay ili 1939 yılında bize dahil olmuştur), 1 Temmuz 1926 yılı da kıyılarımız ve limanlarımız için aynı duruma söz konusudur. Nitekim bunların çarpan etkisiyle 1936 Montrö (Mondros) Türk Boğazları Sözleşmesi ve diğer kazanımlar ülkemize armağan edilmişti. İşte bu yüzden Atasına, vatanına ve denizine aşık bir insandı.

Refik ağabeyin bir sembol, bir duayen, bir idol olması sözle değil eylemle ve yaptığı işler ile olmuştur. Vefatının son demlerine kadar, kendi ifadesinde bulunduğu gibi, bilgileri ve anılarını geleceğe aktarmak için uğraş vermiş, bunları sözlü ve yazılı olarak ifade etmişti. Bu nedenlerle kendisi hakkında birkaç satırla görüş belirtmek imkansızdır. Gençlerin örnek alabileceği, bizlerin izinden gideceğimiz ve yaşatacağımız ağabeyimizin hayatının bir an önce belgesel haline getirilmesi, O’na olan vefa borcumuzu bir nebze olsun ödemiş olur kanaatindeyim.

Nur içinde uyu Refik Ağabey…

KAPTAN ÖMER ASMALI- 14 Kasım 2026

BEYBABA KAPTAN REFİK AKDOĞAN’IN SON RÖPORTAJI