25 yıldır Besi Bebek yapıyor
Önüne çıkarılan tüm engelleri aşarak hayatını kurarken pek çok kadına örnek olan isimlerden biri de Zahide Durmaz Akar. Adıyaman’a Türklerin ilk yurdu Orta ASya’dan 900 yıl önce gelen Türkmen bir ailenin ferdi olan 43 yaşındaki Akar, anneannesi Besi Serttaş’tan miras ahşap bebek geleneğini sürdürerek büyük bir umuda imza atıyor. Çocukluğunda, Türkmen geleneklerini devam ettiren anneannesinin ahşap bebeklere yöresel kıyafetler giydirmesini ilgiyle izleyen Akar, şimdilerde 50’den fazla kadının el emeğiyle kendi hayatını kurmasına yardımcı oluyor. Anneannesinin 1993 yılında ölümünün ardından binlerce yıllık Türkmen geleneğini yaşatmak için kolları sıvayan Akar, 1997 yılından beri büyük bir azim gosteriyor.
Adıyaman Kız Meslek Lisesi’ni bitirdikten sonra çocukluğunun oyuncak bebeği Besi Bebeği yapmaya karar veren Akar, hayallerinin gerçeğe dönüşmesi için araştırma yapmaya başladı. Adıyaman GAP GİDEM (Girişimci Destekleme Merkezleri) için proje hazırlayan Akar, aynı zamanda kendisini geliştirmek için ODTÜ Yöneticilik ve Yönetim Becerileri Eğitimi, Marmara Üniversitesi’nden Tasarım Eğitimi, İstanbul Gelişim Üniversitesi’nden Pazarlama Eğitimi, Ege Üniversitesi’nden Bilgisayar Eğitimi, Dicle Üniversitesi ‘nden Pazarlama ve Dış Ticaret Eğitimi, Bilgi Üniversitesi’nden dil eğitimi aldı. Adıyaman GAP GİDEM İş Geliştirme Uzmanı Ali Yıldırım’ın yol göstericiliğinde projesini sunan Akar, böylece iş hayatına atıldı.
Kadın olduğum için malzeme vermek istemediler
Türkmen geleneklerine özgü kadın kıyafetleriyle giydirdiği Besi Bebekleriyle önce Türkiye’de, ardından pek çok ülkede tanınan Akar, 5 yıl içinde 50’den fazla kadına da iş imkanı verdi. Adıyamanlı kadınların ‘Usta’ dediği Akar, kutnu adı verilen ipekle dokunmuş kumaştan diktiği geleneksel kıyafetlerin yaşamasını sağlıyor. Akar, ” Çocukluğumda çok oyuncağım olmadı. Anneannem Besni Sertbaş artan kumaşları kullanarak oyuncaklarımı yapardı. Onun ölümüyle hem hatırasına hem yöresel kültürümüze sahip çıkmak için Besi Bebek Projesi’ni hayata geçirdim. Malzeme tedarikçilerim önceleri benimle çalışmak istemediler. Abim Kazım Durmaz ve ya yol göstericim Ali Yıldırım ile gitmek zorunda kaldım. Hatta gitmem gereken bir fuara beni götürmedikleri gibi benden aldıkları bebekleri tanıtmadan geri getirdiler. Önüme setler kuruldu, engellendim ama yılmadan çalıştım. Şimdi beni gördüklerinde ceketlerini ilikliyorlar hatta kendileri arayıp ‘Malzeme gerekli mi’ diye soruyorlar.” diye konuştu.
Kadın bebek Besi erkek bebek Abuzer
TOGEM tarafından Halk Eğitim Merkezi ve İş-Kur ortaklığı ile açılan geleneksel el sanatları kursunda Adıyamanlı kadınların Besi Bebek yapımıyla para kazandığını belirten Akar, ne yazık ki bebeklerin kıyafetlerini giyen kadınların çok azaldığını belirtti. Zahide Durmaz Akar, ” Besi bebeklerin kadın olanına Besi denir. Adıyaman’da çok kullanılan Abuzer ismi ise erkek bebeklere verilir. Kaliteli ahşaptan yapıldığı için kırılmaz, ipek kumaşta kök boyama yapılır. 50 aşamadan geçen bebeği bir kadın 3 günde bitirebiliyor. Baş bağlama şekline hangi köyden, evli mi bekar mı ya da hangi aileden geldiğini öğrenebilirsiniz. Dağ köylerinde kalın kumaş, ova köylerinde ince kumaşlar kullanılır. İçlik, iç göynek, işlik, üzerine üç etek, etek üzerine bel kuşağı bağlandıktan sonra tuman giyilir. Dağ köylerinde üç eteğin üzerine kadife ceket giyilir. Besi bebeğin feslerinin üzerine gümüş taca altınlar dizilidir. Puşu üzerine beyaz keten bağlanır. Parlak sırma ve altınlar ekonomik durumu yansıtır. Eskinin kullanılan aslan figürü Anadolu kadınının gücünün temsiliymiş” dedi.
ABD’de tez konusu oldu
2010 yılında New York Üniversitesi’nde master tezini Türk kadın girişimciler üzerine yapan Jennifer Marie Landing ‘Besi Bebek’ için Adıyaman’a gitmişti. Besi isminin ‘Yeter’ anlamına geldiğini belirten Akar, “Anneannem 7. kız olarak doğduğu için babası Yeter demek için Besi ismini koymuş. 1997 yılında Besi Bebek üretimine başladım, 2002 yılında Nemrut Festivali’ne katıldım. EMİTT Turizm Fuarı’nı çok iyi takip ettim. Anadolu El Sanatlarını Yaşatma ve Geliştirme Derneği ile hayatım değişti. Besi bebeklerin hiçbiri aynı değildir. El-ayak ve baş ahşap iskeletinde tel kullanırız. Dokuması kök boyadır. Baş bağlamasından kaç çocuğu olduğu anlaşılır. Sırmalı puşide kullanılan aslan figürü Anadolu kadınının cesaretini ve asaletini temsil eder.” dedi.
Kadın emeğiyle ortaya çıkan Besi bebekleri
Adıyaman’da Turizmin Canlandırılması Projesini hayata geçirdiklerini belirten Adıyaman Valisi Mahmut Çuhadar, “Kadın emeğiyle ortaya çıkan Besi bebekleri Adıyaman’da yöre kadınlarının giydiği giysilerin kuşaktan kuşağa aktarılmasını ve dünyaya tanıtılmasını sağlıyor. Kadın emeğinin böyle güçlü başarı hikayelerine dönüşmesi hepimizi gururlandırıyor. Adıyaman Valiliği olarak emeklerini ilmek ilmek işleyip ekonomik değere dönüştüren kadınlarımıza her türlü desteği sunuyoruz. “dedi. Çuhadar, ” Kadınlarımızın el emeğiyle ilimizin turizmine ve ekonomisine katkıda bulunması çok değerli girişimler. Besni ilçemize bağlı Atmalı Köyü’nde emeklerini ve güçlerini birleştirerek Atmalı Kadın Kooperatifi’ni kuran kadın girişimcilerimiz, yöresel ürünleri yine kendileri satıyorlar.” diye konuştu. UNESCO Dünya Kültür Mirası Listesinde yer alan Nemrut Dağı, halen dünyada güneşin doğuş ve batışının izlenebileceği en güzel noktalardan biri.
