SAVARONA’YA ÖZLEM
Dolmabahçe Sarayı’ndaki odasından İstanbul Boğazı’nın batısına doğru bakan Cumhurbaşkanı Gazi Mustafa Kemal Atatürk, kendi deyimiyle çocuk telaşıyla beklemişti Savarona’yı. İlerleyen hastalığına deniz havasının iyi geleceğini düşünen doktorların tavsiyesi üzerine Türk bayrağı çekilerek getirilen Savarona’da sadece 56 gün kalabilmişti büyük lider. 1 Haziran 1938 günü dudaklarından dökülen sözler büyük liderin kavuşmakta geç kaldığı Savarona’ya olan tutkusunu özetlemişti.
“Keşke daha önce gelseydi”
Savarona gibi günümüze kadar gelen kültür mirasının ilk kez detaylı kitabı yapıldı. Yüzlerce fotoğraf, tarihi belge, döküman, gazete haberi ve haritanın bir araya getirildiği kitabı (E) Deniz Kurmay Albay Ali Rıza İşipek ile (E) Kurmay Yarbay Oryal Ünver hazırladı. 2 ciltten oluşan kitabın basımı için yayınevleri ve ilgili bakanlık onay vermeyince gerçek bir imece gerçekleşti. Deniz Harp Okulu 1980 yılı mezunu Ali Rıza İşipek ile 1968 yılı mezunu Oryal Ünver, kitap için ürettikleri tüm yazı ve bilgileri basarak Atatürk’ün kurduğu cumhuriyete tarihsel sorumluluklarını yerine getirmeyi amaçladı. 2 ciltten oluşan ve hem Savarona hem de Büyük Önder Atatürk hakkında muhteşem bilgiler içeren kitap için ön kayıtla siparişler alındı. 1000 adet basılması hedeflenen kitap 8-9 günde gerekli desteği topladı. Kitabın basımından sonraki tanıtım toplantısı ve destek verenlere dağıtımı Moda Deniz Kulübü’nde gerçekleşti.
“İtalyan ve İspanyol tarihçilerle konuşuyoruz. Konu Preveze’ye geldi. Öyle bir savaş mı var?”
İstanbul Deniz Müzesi Komutanlığı da yapan (E) Deniz Kurmay Albay Ali Rıza İşipek kitabın hazırlanma ve basım sürecini anlattı. İşipek, “Savarona 1931 yılında inşa edilmişti ve başlangıç noktamız doğal olarak bu tarih olacaktı. Farklı yorum ve değerlendirmelere meydan vermemek maksadıyla, 1979 yılında yaşanan yangından ve bir armatöre kiralanma süreci ile sonrasında yaşananlara yer vermemenin daha doğru olacağını düşündük. Çünkü, bizim için önemli olan ‘Anılarımızdaki Savarona’ydı. Kitapta, Savarona’nın 1931 – 1986 arasındaki 55 yıllık öyküsünü bulacaksınız. Tabi ki bu süreç içindeki en önemli bölüm ise Atatürk’ün bu gemide geçirmiş olduğu 56 günün hikayesidir. Preveze Deniz Savaşı halen dünya deniz harp literatüründe yer almamaktadır. Yurtdışında denizcilikle ilgili bir tarih konferansındayım. İtalyan ve İspanyol tarihçilerle konuşuyoruz. Konu Preveze’ye geldi. Öyle bir savaş mı var?… Dediler.
Nasıl Bilmezsiniz? dedim, 1538’de Andrea Dorya komutasındaki Haçlı Donanmasını Barbaros perişan etmedi mi?
O kadarını biliyoruz, madem öyle bize Preveze Deniz Savaşı ile ilgili bir tane kitap ismi söyler misin, söyleyemedim tabi ki çünkü o tarihte henüz yazılmamıştı
Bak biz Lepanto yani İnebahtı Savaşında Türk Donanmasını yendik, gir internete yüzlerce yazılmış Lepanto kitabını bulursun. Biz görevimizi yaptık, sizde oturun kendi zaferinizi yazın, onu da mı bizlerden bekliyorsunuz.
Kısacası şamarı yemiştim. Ve bu kitabı artık yazmak zorundaydım. Çevremizde ‘Savarona yandı, Atatürk’e ait hiçbir şey kalmadı, halen neden korunmak veya müze yapılmak isteniyor’ diyenlere sesleniyorum. Türk Deniz Kuvvetleri 1897 yılında Türkiye’de ilk müzeyi açmış, kültürel mirasın korunmasına ve müzeciliğe karşı oldukça hassa ve bu konuda çok tecrübeli bir kurumdur. Ben 4 sene Deniz Müzesi komutanlığı görevinde bulundum. Müze 1951 yılından itibaren Atamıza ait yatağından, komidinine, koltuklarından yazı takımlarına, abajurlerinden, biblolarına, kullanmış olduğu tabaklardan, kaşıklardan, dondurma kaselerine kadar Savarona’daki dairesinde bulunan tüm eşya ve objeleri müze envanterine almıştır.
Bunlara ilave olarak kralların hediyeleri olan som altın veya gümüşten imal edilmiş olan objeler, Atamızın dinlediği yaklaşık 100 plaklık klasik eserler koleksiyonu ile dünyanın en ünlü deniz ressamı olan Peter Van Velde’ye ait yağlı boya tablolar da yine müzede koruma altına alınmıştır. İsteyenler Deniz müzesini gezerek bunları görebilir. TCG Savarona’ya ait binlerce obje halen müze envanterindedir ve Atamızın ait hiçbir eser veya obje kayıp değildir.” dedi.
“TCG Savarona’nın belgeseli olmalı”
Emekli Kurmay Yarbay Oryal Ünver ise konuşmasında, “TCG Savarona’yı tarihimizi mutlaka korumalı ve gelecek nesillere aktarmak için her türlü çabayı göstermemiz gerektiği ilkesinden oyla çıkarak ele aldık. Deniz Kuvvetleri Komutanımız Oramiral Ercüment Tatlıoğlu girişimleriyle TCG Savarona kuvvetimizin envanterine girdi. Ulu önderimiz Atatürk’ün tarihi hatırası, eğitim sürecimizde, engin denizlerde biz bahriyelilerin ruhlarına sinerek, gönlümüzde özel yerler edinen TCG Savarona da yaşanmış anılarımın, izlerle birlikte silinip kaybolmadan, bizden sonraki nesillere aktarılmasının önemini ortaya çıkartmak için 2 ciltlik kitabımızı sizlere sunuyoruz. Tüm katkı verenlere ve emeği geçenlere çok teşekkür ediyoruz. Artık TCG Savarona ile ilgili bir belgesel filmi çekmemizin de vakti gelmiştir” dedi.
Amiraller yaşanmışlıklarını duygu seliyle anlattı
26. Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Adnan Özbal ise, “Bu kitap eğer istersek bir amaç uğruna çok kolay bir araya gelebildiğimizi gösterdi. TCG Savarona’nın onarımı çok iyi gidiyor. Zorluklar aşılacak. Gemi oldukça eski ve perçinli bir gemi. Yaz başında şanlı sancağımızı denizlerde dalgalandıracak” dedi.
Dolmabahçe’de tüm Türkiye’nin gemisi olmalı
TCG Savarona’nın 2 yıl komutanlığını yapan Emekli Koramiral Atilla Kıyat, “Geminin özel sektöre gitmesini gözlerim yaşlı izlemiştim. Şimdi tekrar deniz kuvvetlerinde olması bana umut veriyor. Müze olarak yaşatamadığımız geminin bir kitapta yaşaması büyük bir iştir. Savarona’nın son halini gören biri olarak öğrenci gemisi olmasının zor olduğunu düşünüyorum. Bütün Türkiye’nin gemisi olmasını ve Dolmabahçe’ye çekilmesini öneriyorum.” dedi. Emekli Koramiral Ekmel Totrakan ise, “Bu gece sadece bir kitap tanıtım günü değildir. Ülkemizin yok olmuşluktan önce bir toprak parçasını vatan yapan Büyük Atatürk’ün anıldığı gündür.” dedi.
“Ne olurdu şu yat elimize daha önceden geçseydi…”
Doktorlar, ömrünü Türk milletinin aydınlanmasına adayan ve 57 yaşındaki yorgun bedenini dinlendirmesi gereken Atatürk’e, deniz havasının iyi geleceğini tavsiye etmişti.
Cumhurbaşkanlığı yatı Ertuğrul, artık beklentiye cevap vermiyordu. Almanya’da bekleyen Savarona’nın fotoğraflarını beğenen Atatürk’ün isteğiyle, satın alma işlemlerine Berlin Büyükelçisi Haydar Apak başladı. Yeni cumhurbaşkanlığı yatı olması için Türkiye Cumhuriyeti 23 Şubat 1938 tarihinde Savarona‘yı satın aldı. 24 Mart 1938 günü İngiltere-Southampton’da Türk bayrağı çekilen Savarona, beyaz bir kuğu gibi süzülerek Akdeniz’den İstanbul’a geldi.
Kitap olarak günümüzde anlatılması çok değerli
Denizciler Dayanışma Derneği yöneticisi ve Emekli Deniz Albay Turgay Aytaç ise Adeta 45 yıl öncesini yaşıyoruz. Her Deniz Harp Okulu öğrencisinin hayali Atatürk’ün gemisi Savarona İle sefere çıkmaktı. Bende gemide az da olsa bulunarak tarihi havayı teneffüs edebildim. Savarona gibi tarihsel bir mirasın korunması ve kitap olarak günümüzde anlatılması çok değerli.” Dedi.
Çocuk telaşıyla bekledi 56 gün kalabildi
1 Haziran 1938 günü Dolmabahçe önlerine demirleyen Savarona’yı gören Atatürk’ün dudaklarından “Ben bu yatı, bir çocuğun oyuncağını beklemesi gibi bekledim. Meğer bana bir hastane olacakmış.” sözleri dökülmüştü. Büyük Önder aynı gün Beyaz Kuğu Savarona’ya binmek istemişti. Başvekil Celal Bayar, Cumhurbaşkanlığı Baş Kâtibi Hasan Rıza Soyak, Başyaver Celal Tolgay Mebuslardan Kılıç Ali, Yaverleri Cevat Abbas ve Salih Bozok ile İstanbul Valisi Muhittin Üstündağ ile Acar botuyla Savarona’ya giden Atatürk, heyecanını gizleyemiyordu.
