AE2’nin Kaderi: Marmara Denizi’nde Bir Avustralya Denizaltısı
Türk deniz tarihinin en gizemli batıklarından biri olan ve 1998 yılında Selçuk Kolay tarafından Karabiga’nın 72 metre derinliğinde tespit edilen AE2 denizaltısı, disiplinlerarası bir çalışmanın öznesi oldu. Türk Deniz Araştırmaları Vakfı (TÜDAV) ve TINA Türkiye Sualtı Arkeolojisi Vakfı, düzenledikleri özel bir etkinlikle “Destiny of AE2: An Australian Submarine in the Sea of Marmara, Türkiye” adlı eseri kamuoyuna tanıttı. AE2’nin Kaderi: Marmara Denizi’nde Bir Avustralya Denizaltısı isimli kitabın editörlüğünü Prof. Dr. Bayram Öztürk ve Kerem Ünal yaptı.
İngilizce yayınlanan esere, AE 2’yi tespit eden araştırmacı Selçuk Kolay, Mark N. Spencer, Tim Smith, Prof. Dr. Akın Savaş Toklu, Vecihi John Başarın, Amiral Alaetin Sevim, Vedat Ediger, Peter Briggs, Hüsne Altıok, Kerem Ünal, Prof. Dr. Bayram Öztürk ve TİNA Vakfı makale yazarak destek oldu.
Deniz Müzesi’nde Tarihi Buluşma
Beşiktaş’taki İstanbul Deniz Müzesi’nde gerçekleştirilen tanıtım etkinliği, Türk ve Avustralyalı deniz tarihçilerini, diplomatları ve yüksek rütbeli deniz subaylarını bir araya getirdi. Etkinliğin açılış konuşmalarını TINA Vakfı Başkanı Oğuz Aydemir ve TÜDAV Başkanı Prof. Dr. Bayram Öztürk yaptı. Kitabın önemine değinen Prof. Dr. Öztürk, AE2’nin sadece bir savaş batığı değil, aynı zamanda Marmara Denizi’nin sualtı kültürel mirasının en kıymetli parçalarından biri olduğunu vurguladı.
Avustralya’nın ulus bilincinde yeri olan bu gemiyi korumalı
Prof. Öztürk, ” İstanbul Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi’nde dekanlık yaptığım dönemde AE-2’nin çevresinin balıkçılığa kapatılmasını sağlayarak korunması için çabalamıştım.Avustralya’da replikası olan bu denizaltı gerçek bir tarih mirasıdır” dedi. TINA Türkiye Sualtı Arkeolojisi Vakfı Başkanı Oğuz Aydemir ise, ” Bugün 73 metre derinlikte yatan denizaltı Birinci Dünya Savaşı’nın doğu cephesindeki en önemli tarihsel değerlerinden biri olarak bütünlüğünü koruyor. Çıkartılması için yıllar önce 100 milyon Dolar gibi yüksek bir bütçe gerekiyordu. Avustralya’nın ulus bilincinde önemli yeri olan bu gemiyi korumalı ve gelecek kuşaklara anlatmalıyız” dedi.
“Centilmenler Savaşı”nın Sualtı Şahidi
Etkinliğin en dikkat çeken konuklarından biri, eski AE2 Anma Vakfı Başkanı Avustralyalı Emekli Amiral Peter Briggs oldu. Briggs, AE2’nin teknik kapasitesi ve Boğaz’ı geçiş süreci üzerine detaylı bilgiler paylaşırken; Avustralya’nın İstanbul Başkonsolosu Tony Huber ise iki ülke arasındaki “Anzak Ruhu”nun barışçıl bir iş birliğine dönüşmesinden duyduğu memnuniyeti dile getirdi.
Deniz Kuvvetleri Komutanı Oramiral Metin Ataç ise yaptığı konuşmada, Türk Deniz Kuvvetleri’nin tarihsel süreçteki koruyucu rolüne ve sualtı arkeolojisine verilen stratejik öneme dikkat çekti.
Karabiga Açıklarında 111 Yıllık Sessizlik
Kitap, 30 Nisan 1915’te Yüzbaşı Ali Rıza Bey komutasındaki Sultanhisar torpido botu ile girdiği düello sonucu batırılan AE2’nin hikayesini; arşiv belgeleri, sonar görüntüleri ve sualtı fotoğraflarıyla okuyucuya sunuyor. Mürettebatının tamamı Türk denizciler tarafından kurtarılan ve savaş boyunca esir kampında ağırlanan AE2, “Centilmenler Savaşı” olarak bilinen Çanakkale’nin insani boyutunu da temsil ediyor. Deniz tutkunları ve tarihçiler için başvuru kaynağı niteliği taşıyan bu eser, Türkiye’nin sualtı envanterinin uluslararası standartlarda belgelenmesi adına büyük bir adım olarak nitelendiriliyor.
