Blue Panda Yelkenlisi Çeşme’de
WWF Akdeniz Girişimi’nin (MMI) Blue Panda Yelkenlisi, Akdeniz’in karşı karşıya olduğu tehditlere dikkat çekmek için yola çıktığı “Akdeniz’in Hazinelerini Korumak” başlıklı yolculuğunda Plastik Atıksız Şehirler Ağı’na pilot ilçe olarak katılan Çeşme’yi ziyaret etti. Bu ziyaret kapsamında, Çeşme Belediye Başkanı M. Ekrem Oran, Çeşme Plastik Kirliliği ile Mücadele Eylem Planı’nın ana hatlarını açıklayarak, tüm Çeşme halkını ve ilçedeki işletmeleri öncülük ettikleri eylemlere katkıda bulunmaya çağırdı. İzmir Büyükşehir Belediyesi 2019 yılında, plastik kirliliğini önleme konusunda önemli bir adım atarak WWF’in (Dünya Doğayı Koruma Vakfı), “Doğada Plastiğe İzin Yok” kampanyasına tam uyum vaadinde bulunmuştu. WWF’in “Plastik Atıksız Şehirler Ağı”na katılma kararı alan İzmir Büyükşehir Belediyesi, böylelikle İzmir’in en geç 2030 yılına dek kademeli olarak plastik atıkların doğaya karışmadığı bir şehir olacağını duyurmuştu.
Sahillerinin doğal güzelliğini korumak için gerekli adımları atacağını duyuran Çeşme ilçesi de geçen yıl, WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı) ve İzmir Büyükşehir Belediyesi arasında imzalanan Plastik Atıksız Şehirler Ağı (Plastik Smart Cities) protokolü kapsamında pilot ilçe oldu. Çeşme, önümüzdeki iki yıl içinde plastik kirliliğini % 30 azaltmayı taahhüt ediyor.
Çeşme’de yapılan hane ve hane dışı atık analizi çalışmaları, toplam atığın içerisinde %27,60 oranında geri dönüştürülebilir atık olduğunu gösteriyor. Malzeme bazlı dağılıma bakıldığında, plastik atıklar bu oranın %23’ünü oluşturuyor. Ayrıca, İzmir’de oluşan atıkların %7,36’sı plastik iken, Çeşme’de bu oranın %11,62’ye yükseldiği tespit edilmiştir. Bu, Çeşme’de yapılacak çalışmaların büyük bir dönüşüm potansiyeli taşıdığını gösteriyor. Yapılan kapsamlı atık analizi çalışmaları, periyodik olarak devam ediyor ve yıllık değişiklikler düzenli olarak izleniyor.
Çeşme’nin Plastik Atıksız Şehirler kapsamında hazırladığı Eylem Planı’nda öne çıkan başlıklar şöyle:
- Çeşme Belediyesi binasında ve Belediye’nin özel işletmelerinde (6 adet restoran/cafe) tek kullanımlık plastiklerin yasaklanması.
- Belediyenin organizasyonlarında ve halka açık tüm etkinliklerinde tek kullanımlık plastiklerin kaldırılması.
- Pazar yerlerinde kullanılan plastik poşetlerin aşamalı olarak kaldırılması yerine kese kağıdı kullanılması.
- Plastik ve diğer geri dönüştürülebilen atıkların kaynağında ayrıştırılmasını sağlayan 8 adet mobil atık getirme merkezlerinin sayısının artırılması.
- Çeşme’deki işletmelerin Plastik Atıksız Çeşme için, Belediye’nin bu konudaki çalışmalarına destek olması.
- Düzenli olarak Çeşme Belediyesi’nin düzenlediği ve halkın katılımının sağlandığı atık toplama etkinliklerinin düzenlenmesi, bu konudaki farkındalığın artırılması.
Plastik atık azaltımı için yapılan tüm faaliyetlerin uygulanmasının yanı sıra, bu konudaki bilinç ve farkındalığın arttırılması, projenin başarıya ulaşmasındaki en önemli hususlar arasında yer alıyor. Çeşme Belediyesi, Eylem Planı’nda yer alan tüm çalışmaların halkla şeffaf bir şekilde paylaşılacağı, çalışmalarla eş güdümlü ilerleyecek, kapsamlı bir iletişim planı hazırladı.
Oran: “Taahhüt ettiğimiz gibi Çeşme’yi Plastik Atıksız Şehir haline getireceğiz”
Çeşme Belediye Başkanı Ekrem Oran, Çeşme’nin Eylem Planını değerlendirdi: “Oceans Asia’nın yaptığı açıklamada pandemi sonrası okyanuslarda 1.6 milyar maske biriktiğini ve bunun doğadan yok olması için gereken sürenin 450 yıl olduğunu açıkladı. Çeşme’nin Plastik Atıksız Şehir olması için çıktığımız bu yolda, Toplumsal bilinci artıracak, çocuklarımızı çevreye duyarlı bireyler olarak yetiştireceğiz. Üretim biçimlerimizi, tüketim alışkanlıklarımızı değiştireceğiz. WWF Türkiye ile imzaladığımız protokol çerçevesinde taahhüt ettiğimiz gibi Çeşme’yi Plastik Atıksız Şehir haline getireceğiz. Temizlik İşleri, Çevre Koruma ve Kontrol müdürlüklerimiz, sivil toplum kuruluşlarımız, gönüllü çevre dostlarımızla ormanlık alanlarda çöp toplama etkinlikleri düzenleyerek, toplumsal duyarlılığı artırıyor, insanlarımızın çevre konusunda daha dikkatli olmaları için çağrılarımızı yapıyoruz. Çeşme’de her sektörden çevre konusunda hassas esnaflarımızın da plastiksiz daha temiz ve sürdürülebilir bir gelecek için bizimle birlikte yürüyeceklerini biliyorum.”
Pasinli: “Çeşmenin Eylem Planı, plastik sorunun çözümü için umut vadediyor”
WWF-Türkiye (Doğal Hayatı Koruma Vakfı) Genel Müdürü Aslı Pasinli ise, Çeşme’nin Eylem Planı ile ilgili şu görüşleri dile getirdi: “Son dönemde yaşadığımız, hepimizi derinden sarsan müsilaj, yangın, sel, petrol sızıntısı gibi felaketler insanlık olarak bir an önce doğa ile uyumlu yeni bir başlangıç yapmamız gerektiğini gösteriyor. Plastik atık problemini çözme yolunda öncelikle tüketimin azaltılması ve daha az atık oluşturan üretim yöntemlerinin önceliklendirilmesi gerekiyor. Bunun için de doğru atık yönetim politikaları geliştirmek birincil görevimiz. Çeşme Belediyesi ile yaptığımız detaylı atık analizi çalışması Çeşme’nin, geri kazanım ve geri dönüşüm için oldukça büyük bir potansiyele sahip olduğunu gösteriyor. Azaltımın yanı sıra kaçakların önüne geçmediğimiz takdirde, yakın bir gelecekte deniz yaşamını etkileyen büyük felaketler ile karşılaşmamız kaçınılmaz. Çeşme Belediyesinin açıklamış olduğu Eylem Planı bizleri plastik sorununun çözümü olduğu konusunda umutlandırıyor. Bir yıl sonra plastik atıkları %30 azaltılmış Çeşme’de buluşacağımızı temenni ediyoruz.”
EDİTÖRE NOTLAR:
PLASTİK ATIKSIZ ŞEHİRLER HAKKINDA
Plastik Atıksız Şehirler Ağı, 1961 yılında kurulan ve halen 100’den fazla ülkede, 5.000’den fazla çalışanı ve 5 milyondan fazla destekçisi ile dünyanın önde gelen bağımsız doğa koruma kuruluşu olarak faaliyet gösteren WWF tarafından kurulmuştur.
WWF, dünyanın dört bir yanındaki şehirleri birleştirerek ve iyi uygulama çözümlerine erişim sağlayarak, belirli bölgelerde uygulanmakta olan başarılı girişimleri ve iyi uygulamaları hızlandırmayı amaçlamaktadır. Paydaşları, plastiksiz denizler için bir araya getiren Plastik Atıksız Şehirler Ağı da, plastik atıkların doğru yönetimi ile ilgili bir bilgi paylaşım platformudur. Plastik Atıksız Şehirler Ağı katılımcıları, doğaya sızan atık miktarlarını azaltmak için atacakları adımları, Eylem Planlarıyla duyuruyor.
WWF, Plastik Atıksız Şehirler ile dünya çapında 1.000 şehre ulaşarak buralardan doğaya karışan plastik kirliliğini en geç 2030’a kadar sıfırlamayı hedeflemektedir. Şehirler, doğadaki plastik kirliliğinin en önemli sebepleri arasında yer almaktadır. Öte yandan denizlerdeki plastik kirliliğinin yüzde 80’i karasal kaynaklardan gelmektedir.
PLASTİK KİRLİLİĞİ ANALİZ ÇALIŞMASI
Doğru bir atık yönetimi stratejisi geliştirmek için, önce gözlemlemek sonraki adımda ölçmek daha sonra ise hesaplama yapmak gereklidir. Hesapların sonucunda ortaya çıkan analizler, azaltım için doğru ve gerçekçi hedeflerin koyulmasını sağlar. Plastik Atıksız Şehirler Ağı’na katılan İzmir’in pilot bölgesi Çeşme’nin çıkardığı toplam atık miktarı, kişi başına düşen atık miktarı, lisanslı firmaya gönderilen ve kayıt dışı atık miktarlarının ortaya konması gerekliydi. Bu miktarların sonucunda, hedeflerin doğru belirlenebilmesi için, denizlere sızan kontrol dışı plastik atıkların, kayıp ve kaçak miktarlarının saptanması önemli bir parametreydi. Çeşme ilçesinde, WWF ekibi ve gönülleri tarafından, sezonluk yapılan kıyı atık analizi çalışması, sahilden toplanan plastik atıkların karakterizasyonunu belirlemede oldukça yön gösterici bir veri sağladı. Ocak, Şubat ve Haziran aylarında yapılan bu atık analizi çalışmaları ile birçok değerli veri elde edildi ve bir sonraki yıllarda aynı sezonla karşılaştırılabilecek emsal değerler elde edildi. (Act4Litter Metodolojisi ile)
Bu saha çalışmasına ek olarak, WWF Türkiye tarafından Şubat-Nisan 2021 tarihleri arasında, Çeşme ilçesinde Katı Atık Karakterizasyonu Belirleme Çalışması da yapıldı. Yapılan analiz sonuçlarında çarpıcı birçok veri elde edildi ve raporlandı. Periyodik olarak yapılmaya devam eden bu analizler ile yıllara göre plastik atık projeksiyonu görülecek ve önümüzdeki yılların hedefleri de analiz sonuçlarına uygun olarak konulacaktır.
Bu çalışma için, hanelere yönelik analiz çalışmasını yürütmek üzere düşük, orta ve yüksek gelirli olmak üzere toplam dokuz mahalle belirlendi. Ayrıca, hane dışında üretilen atık kompozisyonunu belirlemek için bir AVM ve bir Marina seçildi. Hane ve hane dışı atıklar, hesaplamaların sağlıklı yürütülmesi için ayrı ayrı tartıldı ve tüm atıklar bileşenlerine göre ayıklama ve tartım işlemlerine tabi tutuldu. Tüm bu girdiler sonucunda, oluşan günlük atık miktarının %70’ının evlerden, %30’unun diğer yerlerden (otel, market, restoran, okul, ofis AVM vb.) kaynaklandığı öngörülerek hesaplamalar yapıldı ve 100.000 nüfus için günlük üretilen atık miktarı 0,94 kg/kişi/gün olarak bulundu. Yapılan araştırmaya göre, Çeşme’de oluşan atıkların %28’i geri kazanılabilir atıklardan oluşuyor. Hanelerde oluşan geri kazanılabilir atıkların arasında %35 oranla plastik başı çekiyor, hane dışı geri kazanılabilir atıklar arasında ise oran daha da yükseliyor ve plastik %42’lik bir oranla önde geliyor.
Yapılan analizlerde, İzmir’de oluşan atıkların %7,36’sı plastik iken, Çeşme’de bu oranın %11,62’ye yükseldiği tespit edildi. Bu, Çeşme’de yapılacak çalışmaların büyük bir dönüşüm potansiyeli taşıdığını gözler önüne sererken ayrıca Çeşme ilçesinde, her gün doğaya karışan plastik atık miktarının yaklaşık 68 kg olduğu saptandı. UN Habitat Waste Wise Cities Tool metodolojisine göre hesaplanan atık analizi sonuçları, Plastik Atıksız Şehirler Ağı’na katılan tüm şehirler için aynı şekilde hesaplanıyor ve raporlanıyor.
