GEMİLER VE İLAHİ ROTA… KAPTAN ÖMER ASMALI YAZIYOR

Hatıralarım…

Ancak, Deniz Nakliyat anılarım halen devam ediyordu. 1987 yılında Kumkapı açıklarında Asım Alnıak tankerinin Aliağa’ya gemi söküme götürme talimatı bize geldi. Üzerine yanaştık ve ben hemen o zamanki kamarama gittim. Yaşam mahallini dolaştım. Hatıralarım göz önüne geldi, duygusallaştım ve gözlerimden yaşlar akmaya başlamıştı. Onca emek verdiğim gemide zor ve sıkıntılar yaşadığım halde beni duygulandırmıştı. Bu duyguyu kim verebilir başka. Dahası gerek emekliler gerekse çalışanlar çalıştığı gemilerle övünüyorlar. Denizcilik böyle bir şey işte.

Gemilerin cinsiyeti olur mu?

Genellikle bazı ülkeler gemilere kadın ismini verirler.  Zira, gemiyle kurulan bağ, ona duyulan saygı ve minnetle ilgilidir. İngilizcede gemiler için “she” zamiri kullanılır. Bu, gemilere kadınsı kişilik yükleyerek onları koruyucu bir figür gibi görme geleneğinin ne kadar derin olduğunu gösterir. Okulda yük istif derslerimize merhum duayen hocamız kaptan ve avukat olan Gündüz Aybay ağabey girerdi. Dersin bir yerinde ya beyler gelişmiş ülkeler gemilerine kadın ismi veya yıldız ismi veriyorlar. Dangalaklay (r harfini söyleyemezdi) biz ise Osman Kaptan- 1, Osman Kaptan- 2 gibi sanki başka isim yokmuş gibi arka arkaya numara sıralıyoruz..

Bilindiği üzere İngilizcede erkek He, dişi/kadınlar için She kullanılır. Tanımlanmış gemiler için örneğin bu gemi güzeldir cümlesinde gemi vessel veya ship değil she olarak da kullanılabilir. Bunun nedeni farklı yorum ve rivayetlere dayanmaktadır. Yukarıda saydığımız bir dayanak gibi she yani bir kadını sevmenin erkeğin doğasında olduğu ancak kadının ne zaman ne yapacağı her daim kestirilemez olması geminin de fırtınalı havalarda sağı ve solunun belli olmaması gibi gemi ile özleştirilmektedir. Başka bir yorum ise kadın olmak anne gibi şevkatli, sevecen ve koruyucu olmaktır tıpkı geminin bizleri koruduğu gibi.

 

Fahrettin Küçükşahin ders vermeye devam ediyor

Örnekler veya yorumlar çoğaltılabilir. Bu yazıyı kaleme almamda ki sebep hocaların hocası Müh. Fahrettin Küçükşahin hocamızı (96 yaşında son derece zihni yerinde) 26 Nisan 2025 tarihinde bir röportaj yapmak için ziyaret ettiğimizde İlahi Rota adlı bir yazıyı kaleme almaktaydı. Burada insan ile gemi arasında benzerlikten bahsediyor hocamız. Bize konuyu biraz anlattı. Konu dikkatimi çekmiş olup konu hakkında yazı yazmam hususunda müsaade istedim. Müsaade vermesi üzerine konuyu kendimin bakış açısı ile kaleme alma ihtiyacı hissettim. Elbette hocamızın yazı uslubu ve görüşleri çok farklı. Sanırım yakında yayınlayarak bizlere ulaşır ve bizler bu yazıyı zevkle okuma fırsatı buluruz.

İlahi rota veya kaderin sözlük anlamı; Dünyaya geleceğimiz yer, hangi ana babadan olacağımız, boyumuz göz rengimiz ve kabiliyetlerimiz  kaderdir ^{(1) ..} Allah’ın yaratıklarına ilişkin planını ve tabiatın işleyişini gerçekleştirmesini ifade etmek üzere literatürde kader ve kazâ kelimeleri kullanılır.

Bunlara kendimiz karar veremediğimiz gibi, bu nevi kaderimizden dolayı mesuliyetimiz de yok. İkinci kısım kader ise, irademize bağlıdır, yani ihtiyari kaderdir ⁽²⁾.

Sohbetimiz esnasında böyle hocamız kitabını şöyle özetlemişti. ‘’Bana tanıdığım en büyük kaptan kimdir diye sorarlar. Benim yanıtım en büyük kaptan Ulu Yaratan’dır derim. Çünkü Ulu Yaratan doğum ile ölüm arasında hayatımızın rotasını çizen en büyük kaptandır. Ben doğum ile ölüm arasındaki macerayı eski bir gemici olarak bir gemiye, geminin rotasına benzettim ve ona ilahi rota adını verdim’’.

Gemiyi cinsiyetten sıyırıp bütünsel olarak ele alırak gemi ile insanları kendi görüş alanımızla incelediğimizde benzerlikler gözümüze çarpmaktadır. Gerçekten insanlar ile gemilerin ortak özellikleri var. Bu belki de gemiye She denilmesinden daha derin anlam taşımaktadır. Biri canlı, diğeri cansız olmasına rağmen yaşam süreçlerinde benzerlik bulunur.

Gemi sefere hazırlanır ve yola çıkar

Bir gemi düşünün yapım aşamasından önce uygun tersaneden omurgası kızağa konarak yapım sürecine başlanır. Bu süreç zarfından klas denilen konusunda uzman kişilerin gözetimi ve denetlemesi eşliğinde gemi temsilcilerinin de sürece dahil olarak gemi seyredeceği sulara uygun olarak inşasına başlanır ve yapım süreci geminin bütün aşamaları tamamlanıp sefere hazır olacağı zamana kadar devam eder. En nihayetinde gemi tamamlanır, sefere hazır duruma gelerek yetkili kurumların denetlemesi ve sertifikasyonların tamamlanması sonrasında yeter sayı ve nitelikteki gemi adamları ile donatılır. Seferi için gerekli yakıt, kumanya gibi ihtiyaçlar giderildikten sonra sefere hazır olur.

Seferleri verilmiş olunan müsaade belgelere göre değişir. Gemi, uzak yol almış ise tüm dünya denizlerinde her mevsimde geceli gündüzlü ulusal ve uluslararası kurallar çerçevesinde seyir eder. Bu arada bakım ve tutuma ihtiyaçları olur. Bunlar tersane veya tamir yerlerinde yapılır. Buna rağmen kazaya karışabilir. Karaya oturma, çatışma, yanma, makine arızası gibi arıza ve tehlike ile karşılaşabilir. Bunları başarı ile bertaraf edebilir veya edemezler. Kaza sonunda başarılı çalışma sonunda gerekli tamirleri gördüğünde seferlerine devam ederler. Bu arada gerek kendisinin gerekse gemi adamlarının denetimleri, bakım ve onarımları geminin sefer serüveni süreci sonuna kadar devam eder. En sonunda ekonomik ömrünü doldurduğu ve farklı nedenlerle yük taşıması veya sefere devam edemez. Bu o geminin nihai istirahat ettiği yer gemi söküm tesisleridir.

İnsan ve gemi ilişkisi…

İnsanlarda benzer süreçleri yaşarlar. Sadece rotaları farklıdır. İnsan oğlu doğar doğmaz ve hatta daha doğmadan anne karnında doktor kontrolleri nezaretinde sağlık durumları kontrol edilir. Düzenli aşıları yapılarak sağlık karnesine işlenir. Akabinde sağlık kontrolleri periyodik olarak devam eder. Bazen kaza geçirir, bazen hastalanır. Her ne olursa olsun tedaviye muhtaçtır. Doktor reçete yazar veya ameliyata alınarak şifa bulur veya bulamaz. İster gemi ister insan aynı süreçleri geçirirler. İnsanın hasta olması geminin arıza yapması gibidir. Kaza yapmak her ikisi için geçerlidir. İnsan hastanede, gemi tersanede tedavi olur.

İlahi bir gücün beni çizdiğim rotadan saptırması

İlahi rota yani kader çizgisi tecelli ederek insanı belli bir yöne sürükler. Bu durum benim işe gitmeye niyetlenerek sabah kalktığım zaman şiddetli göğüs ağrısı ile acil olarak hastaneye gidişim ve sonuçta benim hiç aklıma gelmeyecek olan aort damar yırtılması ile ameliyata alınmam ve devam eden süreçte işe gitme niyetiyle çizdiğim rotanın ilahi bir gücün beni çizdiğim rotadan saptırıp farklı bir limana atmasıydı.

Her insan farklı mizaçlı ve huyları,  farklı meslekleri ve uğraş alanları olur. Her ne olursa olsun fiziki bir çalışma hayatı olacak günün birinde emekli olarak aktif yaşamını yavaşlatır ve nihayetinde hayatın sonuna gelerek, toprağa karışacak üstünde bitkiler bitecektir. Tıpkı gemilerin söküme gittiği gibi aktif seferleri bitecek söküm yerlerinde parçalanarak kendi parçalarından farklı objeler türeyecektir.

Hedefsiz insan rotasız gemiye benzer. Rotasız bir gemi ise muhalif rüzgarların etkisiyle zıt yönlerde gelir gider ve hiçbir zaman istediği sahile varamaz. Onun için başarmak ve yükselmek isteyen her insan evvela bir hedef tayin etmek mecburiyetindedir.

Görüldüğü üzere yaşam ve hayatlarını devam ettirmeleri ne kadar birbirlerine benziyor değil mi? Canlı varlık insan, insan eliyle yapılmış cansız varlık gemi. Doğma, büyüme, yaşamın idamesi, çalışma ve sonunda ölüm. Ölüm her ikisi içinde nihai bir son değil beşka bir dönüşüm aracıdır aynı zamanda.

KILAVUZ KAPTANLAR HAFTASI KUTLU OLSUN

Bu vesileyle cansiparane görev yapan deniz emekçisi tüm kılavuz kaptanların Kılavuz Kaptan Haftası’nı kutluyorum. Denize gönül veren ve rotasını emniyete çeviren kılavuz kaptanların bilgi birikimi ve çabası alkışlanmalıdır.

 

1. https://web.itu.edu.tr › ~yildizh › Kitaplar › Din › kader…
2. Kader. İslam Ansiklopedisi

 

KAPTAN ÖMER ASMALI