“Doğanın gücü karşısında bu çaba yetersiz”
Sadece 50 yıl önce bir hayli uzaktaydı, şimdi ise kapı eşiğinde… 88 ada ve adacıktan oluşan UNESCO Dünya Mirası Listesi’ndeki Bijagos Takımadaları büyük bir tehlike ile karşı karşıya. Her yıl kıyı şeritlerinden azalan ve 7 metreye ulaşan devasa bir kayıp var. Deniz kaplumbağalarından nadir su aygırlarına kadar binlerce canlının sığınağı olan bu coğrafyada, ada sakinleri okyanusu ‘eski araba lastikleriyle’ durdurmaya çalışıyor. Ancak doğanın gücü karşısında bu çaba yetersiz…
Atlas Okyanusu’nun turkuaz sularında yer alan ve UNESCO Dünya Mirası listesinde bulunan Bijagos Adaları, iklim değişikliğinin en görünür sonuçlarından biriyle karşı karşıya. Gine-Bissau açıklarındaki takımadada yaşayanlar, yükselen deniz seviyesi ve hızlanan kıyı erozyonu nedeniyle adaların yavaş yavaş sulara gömüldüğünü söylüyor.
BİYOÇEŞİTLİLİK VE KÜLTÜR MİRASI RİSK ALTINDA
88 ada ve adacıktan oluşan, ancak sadece 20’sinde yerleşik yaşamın bulunduğu Bijagos, dünyada eşine az rastlanır bir ekosisteme ev sahipliği yapıyor. Deniz kaplumbağalarından su aygırlarına, köpekbalıklarından yaklaşık 850 bin göçmen kuşa kadar devasa bir çeşitliliği barındıran bölge, aynı zamanda 25 bin yerel halkın geçim kaynağı olan geleneksel balıkçılık ve kutsal sayılan yerel sit alanları için de hayati önem taşıyor.
Yalnızca yaklaşık 20’si sürekli yerleşime açık olan takımada 10 bin kilometrekarelik geniş bir alana yayılıyor. Ancak kıyı çizgisi hızla geri çekiliyor. Gine-Bissau Biyoçeşitlilik ve Korunan Deniz Alanları Enstitüsü’nde (IBAP) görev yapan topluluk organizatörü Antonio Honoria Joao’ya göre, bazı bölgelerde her yıl sahilden iki metreye varan kayıp yaşanıyor. Yaklaşık 5 bin kişinin yaşadığı Bubaque Adası için “tehlike altında” ifadesini kullanıyor. Joao, “Yarım yüzyıl önce sahil çok daha genişti. Şimdi ise su her şeyi ele geçiriyor ve ilerlemeyi sürdürüyor” diyor.
7 METREYE KADAR ULAŞTI
Hükümetin “Gine-Bissau Stratejik Planı 2025” raporuna göre, bazı bölgelerde kıyı çekilmesi yılda 7 metreye kadar ulaşıyor. Bu durum sadece insan yerleşimlerini değil, ekosistemin bel kemiği olan mangrov ormanlarını da yok ediyor.
ÇARESİZLİĞİN SİMGESİ: LASTİKLERDEN BARİKATLAR
Adada turistik bir kamp işleten Adriano Carlos Souarez, yükselen dalgalardan korunmak için çareyi eski lastiklerden 10 metrelik bir set yapmakta bulmuş. Ancak doğanın gücü karşısında bu çaba yetersiz kalıyor. Bir zamanlar denizden metrelerce uzakta olan binalar, şimdi dalgaların doğrudan hedefinde.
İNSAN ELİYLE GELEN FELAKET
Uzmanlara göre suçlu sadece iklim değişikliği değil. Sorunun temelinde iklim değişikliği ve şiddetli yağışların tetiklediği toprak kaymaları var. Ancak kontrolsüz şehirleşme ve plajlara dökülen atıklar kıyı şeridini zayıflatarak erozyonu hızlandırmış. UNESCO ve Hükümetlerarası İklim Değişikliği Paneli (IPCC), bölgedeki su sirkülasyonunun değişeceği ve biyoçeşitlilik kaybının geri dönülemez noktaya geleceği konusunda yıllardır uyarılarda bulunuyor.
DESTEK YETERSİZ, ZAMAN DARALIYOR
IBAP, risk altındaki alanları tespit etmek, ağaçlandırma yapmak ve yerel halkı bilinçlendirmek için çalışmalar yürütüyor. Ancak bir sivil toplum temsilcisi, uluslararası kuruluşlardan gelen desteğin yetersiz kaldığını belirterek hükümete daha fazla yatırım çağrısı yapıyor: “Adaların geleceği için daha güçlü ve kalıcı adımlar atılmadığı sürece tehlike büyümeye devam edecek.”
