ABD’li roman yazarı Peter Bradford Benchley’in 1974 yılında köpek balığı avcısı Frank Mundus’dan esinle yazdığı JAWS romanından uyarlanan sinema filmi insanoğluna halen süren ön yargı aşılamıştı. Deniz ekosisteminde önemli halka köpekbalıklarına karşı körüklenen ön yargıyla yılda 100 milyondan fazla köpekbalığı öldürülürken, bilim insanları küresel ölçekte önlemler için çalışıyor. Yaşam alanları daralan, aşırı avcılıkla dünya denizlerinde nesilleri tükenme tehlikesi geçiren balıklardan kum köpekbalıklarının Türkiye kıyılarında ikinci üreme alanını bulundu. Sayıları hızla azalan kum köpekbalıklarının Gökova-Boncuk Koyu dışındaki üreme alanının Adana-Yumurtalık sahili olduğunu açıklayan Prof. Dr. Nuri Başusta, bilimsel sonuçları paylaştı.
Prof. Dr. Nuri Başusta
“Dünya deniz biyolojisi açısından sevindirici haber”
Bilimsel adı Carcharadon plumbeus olan kum köpek balığının Yumurtalık koyunda yaşadığına dair son bilgilerin kendilerine 2017 yılında iletildiğini belirten Prof. Dr. Başusta, Fırat Üniversitesi ve Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakülteleri’nin çalışmalarının başarıyla sonuçlandığını söyledi. Fırat Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Öğretim Üyesi Prof. Dr. Nuri Başusta, “Bölgedeki gözlemlerimiz ve yerel kaynaklar kum köpekbalıklarının varlıklarını işaret ediyordu. Temmuz 2017’de kazara yakalanan 8 köpek balığı yavrusu ile sonuca çok yaklaştık. Yaklaşık 20 yıllık veri seti ve gözlem sonucunu değerlendirdik. Ekip arkadaşları Prof. Dr. Asiye Başusta ile Çukurova Üniversitesi’nden Doç. Dr. Caner Enver Özyurt’un gözlem ve tespit çalışmalarıyla kum köpek balığının kıyılarımızdaki ikinci üreme ve yavru bakım alanının Yumurtalık Koyu olduğunu belirledik. Deniz ekosisteminin vazgeçilmez parçası bu canlıların dünyada sadece 11 üreme alanı olması Yumurtalık sahilini çok önemli kılıyor. Akdeniz havzasında ise Tunus ve Gökova Körfezi’ndeki Boncuk Koyu’ndan sonra işaretlenen Yumurtalık Koyu oldu” dedi.
Türkiye’nin, nadide deniz canlılarının iki üreme ve yavru bakım alanına sahip olmasının büyük şans olduğunu belirten Prof. Başusta, “Bu canlıların belli bölgede, birbirini izleyen yıllarda ve aynı tarih aralığında yavru veya ebeveynlerinin görülmesi o canlının o bölgede ürediğinin açık bir göstergesidir. Kum köpek balıkları yaklaşık 12 aylık gebelik döneminden sonra yavrularını doğurur. Karın alt bölgesinde kapanmamış kordon bağı yara izi bulunur. Biz bu yara izlerinin genişliğine göre balığın doğum zamanını tahmin etmekteyiz. Böylelikle doktora çalışmalarım sırasında başladığım çalışmaları ve son olarak Yumurtalık Koyu’nda yakalanan yavru köpek balıkları verileri ile birleştirerek makale haline getirdik. Çalışmamız Ekim 2019 tarihindeki Avrupa Köpek Balığı Konferansı’nda TUBİTAK desteğiyle sunuldu. Bilimsel kanıtlarla hazırladığımız makaleyi uluslararası saygınlığı olan Mediterranean Marine Science Dergisi’nin Ocak 2021 sayısında yayınladık. Uluslararası deniz biyolojisi uzmanlarının dikkatini çeken yayının ardından Türkiye sahillerinin korunmasının ne kadar önemli olduğunu bir kez daha vurgulamak isterim” dedi.
Ön çok balıkçılar dikkat etmeli
Çukurova Üniversitesi Su Ürünleri Fakültesi Avlama Teknolojisi Bölümü Öğretim Üyesi Doç. Dr. Caner Enver Özyurt ize,” Yumurtalık Koyu tür çeşitliği ve balıkçılık açısından çok verimli ve dikkat çekici bir bölge. Koyda farklı av araçlarıyla yapılan yoğun balıkçılık faaliyeti var. Yapısıyla bırakma oltaya, operasyon şekliyle paraketaya benzeyen ve balıkçılar arasında mantar paraketa olarak bilinen av aracını araştırdık. Çukurova Üniversitesi’nin desteklediği projeyle incelenen lüfer için kullandıkları av metoduyla şans eseri çok sayıda kum köpek balığı yakalandı. Bu tür hedef dışı avlar, ekonomik değeri olmadığı için balıkçılar tarafından dikkate alınmaz ve tekrar denize bırakılır. Ancak bu tip tesadüfi avlar bölgenin biyolojik zenginliği açısından önemli bilgiler veriyor. Kum köpekbalıkları koyda yaşadığı için balıkçıların çok dikkat etmesi, yakaladıklarını denize bırakması gerekiyor. Bölgede yaşayan ve bulunanların da yerküreye karı sorumluluğunu yerine getirerek kum köpekbalıklarını koruması çok önemli” dedi.
Korkuları boşa çıkartan nadide deniz canlısı
Sahile yakın kumluk alanlarda yaşadığı için kum köpekbalıkları olarak anılan canlıların nesli küresel ölçekte tehlikede. Büyük boyutlu ve ağızları kapalıyken bile çarpraz dişleri görülebildiği için korkulan bir deniz canlısı olan kum köpekbalıklarının insana yönelik tespit edilen bir saldırısı bulunmuyor. Sivri başı, büyük ve hantal gövdesiyle ağır hareket eden kum köpekbalıklarının boyları 3,5 metreye ağırlıkları 150 kg’a ulaşabiliyor. Genellikle gece avcısı olan hayvanlar, küçük balıklar ve mürekkep balıklarıyla beslenen kum köpekbalıkları küresel ölçekte korunuyor. Yumurtalık Koyu, nadide köpekbalıkların dünyadaki 11’inci üreme alanı olarak uluslararası literatüre geçti.
