“ABD’nin bu rezervlere özel bir ilgi göstermesi, Ankara–Washington hattında stratejik bir döneme işaret ediyor”
Dünya ekonomisinin merkezinde yeni bir kriz baş gösterdi. ABD Başkanı Donald Trump ile Çin Devlet Başkanı Xi Jinping arasında beklenen görüşme öncesinde, iki ülke arasındaki ticaret savaşı nadir toprak elementleri nedeniyle yeniden alevlendi. Çin hükümetinin ihracat kurallarını sertleştirmesi sonrası ABD yönetimi, Çin ürünlerine uygulanan gümrük vergilerini yüzde 100’e çıkardı.
ABD’li çip üreticileri Nvidia ve Qualcomm ile yaşanan hukuki gerilimlerin ardından gelen bu adım, son yılların en büyük ticaret krizlerinden birine işaret ediyor. Çin’in, teknoloji üretiminde kritik öneme sahip nadir toprak elementlerinin ihracatına yeni kısıtlamalar getirmesi, Washington’da sert karşılık buldu.
Trump, cuma gecesi yaptığı açıklamada yalnızca gümrük vergilerinin artırılacağını değil, teknoloji transferine yönelik ek önlemlerin de yürürlüğe konacağını duyurdu. ABD, Çin’i nadir toprak elementlerini “silah” olarak kullanmakla suçlarken Pekin yönetimi de Washington’ı benzer bir politika izlemekle itham etti.
PİYASALAR SARSILDI
Kararın ardından küresel finans piyasaları sert tepki verdi. ABD’nin S&P 500 endeksi yüzde 2’den fazla düşerek nisan ayından bu yana en sert kaybını yaşadı. Dolar değer kaybederken yatırımcılar güvenli liman olarak altın ve ABD tahvillerine yöneldi. Kripto para piyasasında da toplam değer 4,25 trilyon dolardan 4,05 trilyon dolara geriledi. Bitcoin yüzde 10 değer kaybederek 107 bin dolara düştü; diğer büyük kripto paralar da benzer oranda değer yitirdi.
ÇİN KRİTİK MİNERALLERE FRENE BASTI
Çin Ticaret Bakanlığı, daha önce uygulanan ihracat kontrollerine yeni kısıtlamalar ekledi. Artık herhangi bir şirket, üretiminin yüzde 0,1’inden fazlası nadir toprak elementlerine dayanan bir ürünü ihraç etmek için hükümetten izin almak zorunda. Yasak kapsamındaki maddeler arasında samaryum, terbiyum, disprosiyum, gadolinyum, lutetiyum, skandiyum ve itriyum gibi ağır ve orta yoğunluklu nadir elementler yer alıyor.
Ayrıca, bu elementlerin yabancı ordular tarafından kullanılmasına da yasak getirildi. Pekin yönetimi, nadir toprak teknolojilerinin ihracatına da kısıtlamalar getirerek, üretim ekipmanlarının montajından bakımına kadar her adımı lisansa bağladı. Bu durum, madencilikte güçlü olsa da işleme kapasitesi sınırlı olan ABD ekonomisini doğrudan etkileyecek.
TEKNOLOJİ VE SAVUNMANIN KALBİ: NADİR TOPRAKLAR
Nadir toprak elementleri, yüksek teknoloji üretiminde kritik rol oynuyor. Akıllı telefonlardan elektrikli araçlara, rüzgar türbinlerinden jet motorlarına kadar birçok alanda kullanılıyor. Özellikle disprozyum, gadolinyum ve neodim gibi elementler, savunma ve uzay sanayii için stratejik önem taşıyor.
Çin halihazırda küresel nadir toprak madenciliğinin yaklaşık yüzde 70’ini, işleme kapasitesinin ise yüzde 87’sini elinde bulunduruyor. Bu nedenle Çin’in ihracat kararları küresel tedarik zincirlerini doğrudan etkiliyor.
ABD’NİN STOKLARI TÜKENİYOR
Çin’deki Amerikan Ticaret Odası’nın anketine göre ABD’li şirketlerin yüzde 75’inin nadir toprak elementi stokları birkaç ay içinde tükenecek. ABD, alternatif tedarik kaynakları yaratmaya çalışsa da yeni madenlere onay süresinin ortalama 29 yıl sürdüğü belirtiliyor.
YENİ GÜÇ DENGESİ: TÜRKİYE SAHNEDE
Bu küresel gerilimin ortasında Türkiye de stratejik bir aktör olarak öne çıkıyor. 2022 yılında Eskişehir Beylikova’da 694 milyon tonluk nadir toprak rezervi keşfedilmişti. Söz konusu rezervin yüksek tenörlü olması, Türkiye’yi dünya pazarında önemli bir konuma taşıma potansiyeline sahip.
Bloomberg’in 6 Ekim 2025 tarihli haberine göre Ankara yönetimi, Batı Anadolu’daki rezervleri geliştirmek için ABD ile görüşmeler yürütüyor. Beylikova sahasında özellikle seryum, praseodim ve neodim elementlerinin bulunduğu belirtiliyor. Türkiye daha önce Çin ve Rusya ile de görüşmeler yapmış ancak teknoloji transferi konusunda uzlaşma sağlanamamıştı.
Yeni dönemde Türkiye’nin, NATO müttefiki ABD ile stratejik ortaklık çerçevesinde rezervleri işleme kapasitesini artırması bekleniyor. Uzmanlara göre Türkiye, nadir toprak pazarında “yeni merkez ülke” olma potansiyeline sahip.
Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan bugün katıldığı enerji forumunda yaptığı konuşmada, küresel enerji politikaları üzerinden “emperyalizm” eleştirilerinde bulundu. Bu açıklamanın ardından, Beylikova’daki nadir toprak elementleri rezervleriyle ilgili Ankara–Washington hattında yeni bir sayfa açılacağı iddiaları gündeme geldi.
İddialara göre, Cumhurbaşkanı Erdoğan’ın son ABD ziyareti sonrası Washington yönetimi, Beylikova’daki dev rezervlerle ilgili masaya oturma sinyali verdi. ABD eski Başkanı Donald Trump döneminde de gündeme gelen “Beylikova rezervleri için anlaşma talebi”nin yeniden masada olduğu öne sürülüyor.
Çin ve Rusya ile teknoloji transferi ve rafineri hakları konularında yürütülen görüşmelerin ise anlaşmazlıklar nedeniyle durgunluğa girdiği belirtiliyor. Bu durum, ABD’nin devreye girmesini kolaylaştıran bir zemin oluşturdu.
BLOOMBERG: GÖRÜŞMELER RAFİNERİ HAKLARINA ODAKLANDI
Bloomberg’in konuya yakın kaynaklara dayandırdığı haberine göre, Ankara ile Washington arasında sürdürülen temaslar özellikle rezervlerin çıkarılması ve rafine edilmesi üzerine yoğunlaşıyor.
Rezervlerde seryum, praseodim ve neodim gibi stratejik öneme sahip elementlerin bulunduğu, ancak bu minerallerin kalitesi ve çıkarılabilir miktarına ilişkin teknik çalışmaların sürdüğü belirtiliyor.
Bu elementler; savunma sanayinden otomotive, ileri tıbbi cihazlardan akıllı telefonlara kadar geniş bir üretim yelpazesinde kullanılıyor. Nadir toprak elementleri, enerji dönüşümü ve yüksek teknoloji üretiminin en kritik ham maddeleri arasında gösteriliyor.
KÜRESEL SATRANÇTA TÜRKİYE HAMLESİ
Nadir toprak elementleri yalnızca ekonomik değil, jeopolitik bir güç unsuru olarak görülüyor. Ankara’nın Çin ve Rusya ile tıkanan görüşmelerin ardından ABD ile yeni bir sürece girmesi, bu kaynakların geleceği açısından stratejik bir dönemeç olarak yorumlanıyor.
Beylikova rezervleri üzerine yürütülecek olası bir anlaşma, yalnızca enerji ve hammadde politikalarını değil, savunma ve dış politika eksenini de doğrudan etkileme potansiyeline sahip.
Nadir toprak elementleri krizi, yalnızca iki süper güç arasındaki ticari bir çekişme değil; aynı zamanda geleceğin enerji, savunma ve teknoloji politikalarını şekillendirecek stratejik bir mücadele. Türkiye’nin bu denklemin neresinde konumlanacağı önümüzdeki dönemde küresel ekonomi açısından kritik önem taşıyor.
KAYNAK: https://www.evrensel.net/haber/576897/meteoroloji-uyardi-pek-cok-bolgede-saganak-yagis-bekleniyor
