DOĞA KORUMADA ETİK DEĞERLER ORTAK DEKLARASYONU

Belirli yapıların etik dışı tutumları

Aşağıda yer alan kurumlar, uzmanlar ve doğa korumacılar uzun yıllardır biyolojik çeşitliliğin, doğal yaşam alanlarının ve ekosistem bütünlüğünün korunması amacıyla samimi ve kesintisiz bir çaba göstermektedir. Buna karşılık, belirli yapıların etik dışı tutumları ve eylemleri nedeniyle elde edilen kazanımların zedelendiğini ve doğa koruma alanındaki ilerlemeyi geriye düşürdüğünü görmekteyiz.

Bu kapsamda, Akdeniz Koruma Derneği’ne ilişkin olarak doğrudan sahada tespit edilen bir dizi olgu bulunmaktadır: Marmaris Gökova Karacasöğüt’te Özel Çevre Koruma statüsüne rağmen marina yapılması yönünde verilen görüşlerde derneğin referans alınarak sürece dahil edildiği, ekosisteme zarar verecek bir projenin ilerlemesine zemin hazırlayarak proje sahiplerinin yöre halkı ve doğa savunucularına karşı kendilerince argüman geliştirmek ve tartışmaları bastırmak için söz konusu derneğin görüşlerini dayanak olarak kullandıkları görülmüştür. Aynı alanda hemen ardından başka bir diğer derneğin yaptığı sualtı araştırmaları sonucunda çıkan rapor ve yereldeki derneklerin büyük çabalarıyla Karacasöğüt Koyu ilgili bakanlıkça “1.derece sualtı arkeolojik SİT alanı” ilan edilmiş ve bu eşsiz koyda önerilen marina projesi durdurulabilmiştir.

Balıkçılığa kapalı alanları belirleme sürecinde, karar verici yetkili kurumlar ve balıkçılar arasında aracılık ve yönlendirme rolü üstlenen derneğin kıyı balıkçılarının kapsayıcı rızasını ve görüşlerini almadan, eşitliği ve güven tesis edici niteliğine gerekli önemi vermeden, toplum tabanlı proje ilkelerine aykırı tepeden inme tutumları Kaş, Datça, Palamutbükü, Çalış, Fethiye, Bozburun, Söğüt, Hisarönü ve Selimiye’de geleneksel kıyı balıkçıları arasında ciddi kırgınlık ve kızgınlık uyandırırken, geçimini denizden sağlayan yöre insanında güven ve saygı sorunu oluşturmuştur. Yöredeki STK’lar ve yerel paydaşların gerçek anlamda içinde olmadığı münferit doğa koruma girişimlerinin başarısından söz edilemeyeceği gibi, ilgili anahtar yerel paydaşları sonunda küstüreceği açıktır.

Göz Atın

MAVİ VATAN’IN MİMARI ORAMİRAL ÖZDEN ÖRNEK UNUTULMADI

KÜRESEL SUMUD FİLOSU’NA MÜDAHALE

TÜRK LOYDU’NDA PROF. DR. ORAL ERDOĞAN GÜVEN TAZELEDİ

Akdeniz foku

Akdeniz fokunun kritik ve mahrem kıyı mağaralarında; yeterli insan kaynağı, teknik kapasite ve uygun yöntem eksikliğinde, kısacası yeterli altyapı sağlanmaksızın dernek yönetimince saha çalışmalarına geçilmesine izin verilmesi sonucunda, açıkça tür üzerinde istenmeyen baskılara zemin hazırlandığı anlaşılmaktadır. Bu çerçevede, görsel belgelerle de tespit edildiği üzere, bir dişi bireyin mağara içinde yattığı platformdan yoğun stres ve panik haliyle denize kaçarak barınma alanını terk etmek zorunda kaldığı tespit edilmiştir. Bu özensiz yaklaşımların, biyolojik araştırmalarda canlılara ve yaşam alanlarına zarar verilmemesi yönünde en temel evrensel ilkelere aykırı olduğu açıktır.

Diğer bir örnekte ise, gerçek habitat gereksinimi temelinde hiçbir bilimsel gerekçe bulunmadığı halde, Akdeniz foklarının zaten kullandığı milyonlarca yıllık jeolojik oluşumlu, su dolu kıyı mağaralarının doğal karakteristik yapısı bozularak, “restorasyon” adı altında, mağara içerisine plastik jüt çuvallar içinde çimento bazlı beton blok uygulamaları yapılmıştır. Anlamsız bu eylem genel anlamda başkalarınca manipüle edilmeye açık olup, doğallığını koruyan civar kıyılarda zaten yapılaşma öngören kimi kaynakların, kıyı mağaralarında benzer “yapay çözümler” öne sürme ve doğal kıyı habitatı üzerine potansiyel inşaat projeleri planlama eğilimlerini cesaretlendirir ve destekler. Ayrıca, yüksek endemizm içeren hassas mağaraların ekosistemleri, jeomorfolojik yapısı, deniz suyu fiziksel dinamikleri, sesil omurgasızları ve karanlık/yarı karanlık ortamlarda yaşayan flora ve fauna bileşenlerinin içeriye konan beton bloklarla doğal bütünlüklerinin bozulması açısından etik ve bilimsel çerçevede ciddi riskler oluşur. Sonuçta, bu oldukça yanlış yaklaşım mağara doğal yapısının bozulması ve habitatın kalbinde durup dururken plastik kirliliğine nedendir. Ancak esasen, bu nadir türün habitatını inatla beton platformlu mağaraya indirgeyen yanlış tutum ve eylemlerin, geniş kıyısal habitatlara yönelik derin perspektifli koruma planlamaları yerine mağara bazında noktasal yaklaşımlara yönlendirici ve M. monachus habitatlarına bütünleşik bakıştan uzak, ucuz ve göz boyayıcı işler olduğu açıktır.

Tüm bu olumsuzluklara ek olarak, koruma ve bilimsel izleme faaliyetleri yürüttüğünü ve karar alma süreçlerine bilimsel katkı sunmayı amaçladığını beyan eden STK’nın Gökova’da, sağlıklı Posidonia oceanica deniz çayırı alanlarının sökülerek Gökova–Ören’de bir termik santralin soğutma suyu çıkışına taşınması karşısında bu projeye dair herhangi bir eleştirel değerlendirme ortaya koymaksızın seyirci kalması; potansiyel riskler barındıran benzer müdahalelerin önünü açabilecek bir zemin oluşturmaktadır. Derneğin, kuruluş tarihinden önce zaten yapılmış olan bazı doğa koruma işlerini, delilleri ile ortaya koyulacağı üzere, kurumsal olarak kendileri yapmış gibi gösterdikleri de değişik zamanlarda tespit edilmiştir. Fon sağlayıcılara başarı unsuru olarak raporlanan hassas ve tartışmalı nitelikte çalışmaların (biyokütle, balıkçılık gelirlerindeki değişim, habitat doğal yapısının değiştirilmesi vb…), ilgili bilimsel akademik çevre ve konusunda ihtisaslaşmış kurumlarla ön değerlendirme bile olmadan ve görüş alışverişi süreçleri işletilmeden yapılması, karar vericiler ile yerel paydaşları yanlış ve yanıltıcı kararlara yönlendirmektedir. Akdeniz Koruma Derneği Başkanı olan kişinin, önceki dönemde yönetiminde bulunduğu TINA (Türkiye Sualtı Arkeolojisi Vakfı) tarafından etik olmayan ve sorumsuz davranışları gerekçesiyle istifa etmesi istenmesi ve sonuçta görevden uzaklaştırılmış olması, söz konusu etik sorunların münferit olmadığını ortaya koymaktadır.

Akbelen ormanları

Bunlara ek olarak, Akbelen ormanları ve zeytinliklerinin kesilmesi ve habitatın tahrip edilmesine kök neden olan, Milas ve Bodrum’un temel su kaynaklarını kurutma riski oluşturan kömür madeni faaliyetleriyle bağlantılı bir holdingin yönetim kurulu üyesinin Akdeniz Koruma Vakfı’na Mütevelli Heyeti Üyesi yapılması ve Yönetim Kurulu Üyeliğine atanması, doğrudan ekosistem tahribatı ile ilişkilendirilen bir aktörün STK karar organlarına dahil ve taltif edildiğini göstermektedir. Bu atama, doğa koruma ahlaki ilkeleriyle bağdaşmadığı gibi kamu yararı açısından da kabul edilebilir değildir. Bu etik dışı harekete karşı, kurum içinden ve dışından gelen “yeşile boyamaya” yönelik meşru itirazlara yönelik demokratik ve şeffaf bir değerlendirme süreci işletilmesi yerine, bazı çalışanların görevleri sonlandırılmış ve etik ihlaline ilişkin görüşler etkisizleştirilmiştir.

Yukarıda belirtilen durumlar çerçevesinde, bu gibi faaliyetlerin uluslararası literatürde “yeşile boyama” (greenwashing) olarak tanımlanan pratiklerle örtüştüğü görülmektedir. Genel bir bakış açısıyla bu tür uygulamalar, doğayı koruma hedefini görünürde sahiplenirken, gerçekte ekosistemlere zarar veren ekonomik yaklaşımları ve idari süreçleri meşrulaştırmakta; toplumsal desteği zayıflatmakta; fon sağlayıcı kurum ve kuruluşları yanıltmakta; doğa koruma alanında özveriyle çalışan kişi ve kurumların emeklerini değersizleştirme ve işlevsiz hale getirmektedir. Doğa koruma çalışmaları “iki ileri, üç geri” bir döngüye mahkûm edilmekte; bu durum kamu vicdanını olduğu kadar, doğa korumada saha çalışanlarını, geleneksel balıkçıları, yöre insanını, bilim insanlarını, fon veren kuruluşları, çevre platformlarını ve ilgili tüm paydaşları doğrudan ilgilendirmekte ve olumsuz etkilemektedir.

Bizler, bağımsız sivil toplum kuruluşları, uzmanlar ve doğa korumacılar olarak, kabul edilemeyecek uygulamalar içinde bulunan yapılarla birlikte hareket etmeyeceğimizi, işbirliği yapmayacağımızı, doğrudan veya dolaylı olarak desteklenmelerini uygun bulmadığımızı kamuoyuna açıkça bildiririz. Etik değerlerin doğa koruma çalışmalarının ayrılmaz bir parçası olduğunu; fon sağlayıcı kurumların destek verecekleri yapıları güçlü etik filtrelerden geçirmeleri gerektiğini; fon veren kuruluşların da süreçlerde taraf olan paydaşlar arasında bulunduğunu vurgulamak isteriz.

Doğanın korunması, yalnızca iyi niyetle değil, temel ahlaki ve bilimsel ilkelerin bütüncül olarak uygulanması ile mümkündür. Doğa koruma alanında etik olmayan davranışlara sessiz kalmak ortaya çıkan zarara ortak olmakla eşdeğerdir. Bu nedenle, doğayı koruma iddiası olduğu halde doğaya zarar veren her türlü yapıya karşı medeni cesaretle açık bir tutum almak zorunludur.

Kamuoyuna saygıyla duyurulur.

Doğa Korumada Etik Müttefikliği

DOĞA KORUMADA ETİK DEĞERLERİ SAVUNMA DEKLARASYON ORTAKLARI