Ata Nutku ve Cumhuriyet Dönemi Türk Gemi İnşasının Doğuşu
Amiral Cem Gürdeniz tarafından kurulan Koç Üniversitesi Denizcilik Forumu (KÜDENFOR) denizcilik sektörüne faydalı etkinlikler düzenlemeye devam ediyor. 1923 yılında Bahriye Mektebi’nin İnşaat-ı Bahriye Bölümü’nden mezun olduktan sonra hayatını Türkiye Cumhuriyeti’nin gemi inşa sanayisine katkıda bulunmaya adayan Ordinaryus Prof. Dr. Ata Nutku, bıraktığı izin yanında yaptıklarıyla da hatırlandı. Rahmi Koç Müzesi Fenerbahçe vapurunda gerçekleşen konferansı Gemi İnşaatı ve Makinaları Yüksek Mühendisi Tansel Timur verdi.
TÜBİTAK Hizmet Ödülü alan Ata Nutku
Ata Nutku’yu anlatan Tansel Timur, “Denizciliğimizin çok önemli isimlerinden Süleyman Nutki’nin oğlu olarak, babasının Encyclodedia Briannica’yı Türkçeye çevirmesi üzerine Abdülhamit tarafından komodor olarak sürüldüğü Preveze’de 26 Ekim 1904 tarihinde doğdu. Denizci bir ailenin dördüncü kuşağından olan Ata Nutku’nun dedesi, Gemlik Tersanesi Komutanı Binbaşı Mehmet Seyfi Beydir. 1943 yılında Taşkızak Havuz ve Fabrika Müdürlüğü emrine atanan NUTKU, 03 Kasım 1943’te Cumhurbaşkanı İsmet İnönü’nün isteği üzerine, bu göreve ek olarak Milli Eğitim Bakanı Hasan Ali Yücel tarafından İTÜ Makina Fakültesi Gemi İnşa Bölümü’nde Gemi Elemanları dersi vermek üzere görevlendirilmiştir. 10 Aralık 1946’da Deniz Fabrikaları Taşkızak Havuz ve Fabrika Müdürlüğü Tekne İşleri Müdürlüğü’ne atanmış, 30 Ağustos 1947’de Yarbaylığa terfi etmiştir.
29 Nisan 1948’de Bakanlar Kurulu ve Cumhurbaşkanı tarafından profesörlüğü onaylanarak, Milli Eğitim Bakanlığı kadrosuna geçirilmiş; 1952 yılında Denizcilik Bankası Yönetim Kurulu ve Gemi İnşa Tersaneler Murahhas Üyeliklerine seçilerek, 1957 yılına kadar tersanelerin geliştirilmesi ve yeniden yapılandırılması çalışmalarını yürütmüştür. 1958-1959 yılları arasında ABD Berkeley California Üniversitesi’nde misafir profesör olarak görev almış, 10 Haziran 1960’da İTÜ Senatosunca verilen Ordinaryüs Profesörlük unvanı Vekiller Heyeti tarafından onaylanmış, ardından 1964-1965 yıllarında İtalya’da Roma Üniversitesi’nde Model Deney Havuzunda çalışmış, Napoli ve Cenova Üniversitelerinde ders ve seminerler vermiş, 1970-1971 yıllarında ABD Maryland Üniversitesi’nde inceleme ve çalışmalarda bulunmuştur. 26 Ekim 1974’te yaş haddinden emekli olan NUTKU, aynı yıl mühendislik dalında TÜBİTAK Hizmet Ödülü almış, 30 Ocak 1994’te İstanbul’da Caddebostan’daki evinde yaşama veda etmiştir.” dedi.
Gemiyi Tersaneden Dershaneye Taşıyan Akademisyen
Timur, ” Ata NUTKU, öğrencilerinden Prof. Dr. Teoman ÖZALP’ın TRT’de 1994-1996 yılları arasında yayınlanan “Cumhuriyete Kanat Gerenler” adlı programın 124 üncüsünde söylemiş olduğu gibi, ayrıca “Gemiyi Tersaneden Dersaneye Taşımış Adam”dı. Daha Taşkızak Tersanesi’ne römorkörle gidilirken ilk dersine başlamış olan Ata Nutku’nun en büyük özelliği buydu: Yanında “öğrenci” bulduğu her zamanda ve her ortamda “öğretme”ye başlardı. Zamanının büyük bölümü üretmekle geçtiği için de daha çok ürettiğini ve tabii ki üretmeyi öğretirdi ve daha çok da öğrenmeyi öğretirdi.
Ata NUTKU’nun öğretmen yanı, akademik yönü anlatılırken, onun bilimsel literatüre kazandırdığı en önemli eserlerinden biri olan GEMİ DİZAYNI kitabından da mutlaka söz etmeliyiz. Bu eser, sıradan bir ders kitabı değil, gemi tasarımında “denge”, “mukavemet” gibi teknik parametrelerin yanına “ekonomi” parametresini de ekleyen yepyeni bir tasarım yöntemi önermekteydi. Bu yöntem, uluslararası ilgi uyandırdı, hakkında bazı yabancı dergilerde çeşitli makaleler yayımlandı.” dedi.
“Anısı önünde sevgi, saygı ve özlemle eğiliyorum”
Tansel timur, “Ata NUTKU’nun 26 Ekim 1904’te Preveze’de başlayan yaşam öyküsü, 30 Ocak 1994’de İstanbul’da Bostancı’daki evinde son buldu. Bu öykü, sadece onun kişisel yaşamının değil, aynı zamanda Cumhuriyet döneminin gemi inşaatı endüstrisinin, gemi mühendisliği eğitiminin başlangıcının, daha da ötesinde bir yanıyla Cumhuriyet’in kuruluşunun öyküsüdür. Yokluklara, zorluklara, engellere ve engellemelere karşı azim, cesaret ve kararlılığın, Ata NUTKU’nun sözleriyle “yabancıların tesiri altında, dar görüşleriyle ve parlak teranelerle bu mesleğin gelişmesine engel olmaya çalışan, Abdülhamid devrinin gemi bozma zamanına ait yaşlı adamları” ile mücadelenin öyküsüdür.
90 yıllık yaşamı boyunca sayısız gemiye, kitaba, rapora, patente, yüzlerce çalışmaya ve esere imza atmış, karşılaştığı her türlü haksızlığa rağmen sayısız zorluğa göğüs germiş, 1974 yılında TÜBİTAK Hizmet Ödülü almış ve yetiştirdiği öğrencileri ve onların da öğrencileri olarak binlerce mühendisin yanı sıra binlerce de işçi yetiştirmiş, Cumhuriyet Dönemi Gemi İnşa Endüstrisi ve Gemi Mühendisliği Eğitiminin Kurucu Önderi olarak mesleğin ölümsüzleri arasındaki yerini almıştır. Anısı önünde sevgi, saygı ve özlemle eğiliyorum.” şeklinde konuştu.
