Hızla artan insan nüfusu yerkürenin doğal kaynaklarının geri döndürülemez şekilde azalmasına neden olurken, insan kaynaklı atıklar okyanuslarda büyük çöp adaları yaratıyor. Büyük Okyanus’ta Türkiye’nin iki katı büyüklüğündeki plastik çöp adasının Kuzey Pasifik Akıntısıyla sürüklenerek büyüdüğü belirtiliyor. Plastik atıkların doğaya zarar vermemesi için pek çok gelişmiş ülke depozito iade sistemi uygularken, ülkemizde de tek kullanımlık içecek ambalajlarında depozito gündemde. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı bünyesinde uzman isimlerden oluşturulan Türkiye Çevre Ajansı, 2022 yılında daha çok plastik atıkların geri dönüşüme kazandırılmasını amaçlıyor. TÜDİS (Türkiye Depozito İade Sistemi) Projesi’nin kıdemli danışmanı TÜÇEM Çevre Eğitim ve Atık Yönetimi Derneği Başkanı Aynur Acar, zincir marketlerden mahalle bakkallarına kadar geniş katılımlı uygulamanın yolda olduğunu belirtti.
2022 yılında 23 milyar içecek ambalajı geri dönüştürülecek
Çevre ve atık yönetimi uzmanı Acar, “TÜDİS için Çevre ve Şehircilik Bakanlığı ile Sanayi ve Teknoloji Bakanlığı yoğun çaba gösteriyor. Esas amaç vatandaşın uygulamayla, Türkiye’nin kaynaklarının koruyacağını bilmesi. Yüzlerce şubeli zincir marketlerden mahallelerin vazgeçilmez esnafları bakkallara ve akaryakıt istasyonlarına kadar geniş yelpazede, içecek ambalajlarına ücret iadesi yani depozito uygulanacak. 2022 yılında yaklaşık 23 milyar içecek ambalajının sisteme iadesiyle Türk sanayisine ‘Temiz Atık Temiz Hammadde’ sağlanacak. Böylece atık ithalatı azalacak” dedi.
Belçika merkezli çevre kuruluşu Reelop’un Türkiye temsilcisi Acar, “Su en çok tüketilen ve ne yazık ki ambalajı her yere kolayca atılan bir ürün. Çok ihtiyaç duyduğumuz ve gittiğimiz her yere götürdüğümüz için çevreyi en çok kirleten ambalaj suya ait. Yaklaşık 9 milyar su ambalajının geri dönüşüme kazandırılması ilk hedef. 6 milyar cam ve 4 milyar metal ambalaj ile 2022 yılında yaklaşık 23 milyar içecek ambalajı geri dönüşüme kazandırılabilir. TÜDİS Projesi, Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Çevre Yönetimi Genel Müdürlüğü ile İstanbul Teknik Üniversitesi Teknoloji Transfer Ofisi (İTÜNOVA TTO) tarafından şekillendirildi. Prof. Dr. Erdem Görgün, Prof. Dr. Ayşegül Tanık ve Doç. Dr. Asude Haznedar gibi önemli isimler katkı verdi. Kaynaklarımızı ve denizlerimizi korumak için poşet kullanımının azalmasında çok etkili olan ücret gibi, içecek ambalajları depozitosu vatandaşın tasarrufu olacak. Bu vergi veya ürün zammı değildir. Tamamen vatandaşın markette tekrar harcayabileceği paradır.” dedi.
Bakan Yardımcısı Birpınar:
“Poşet uygulamasından elde ettiğimiz tecrübe ile başaracağız”
Çevre ve Şehircilik Bakan Yardımcısı Mehmet Emin Birpınar ise tek kullanımlık plastik ambalajların çevreye verdiği zararı engellemek isteyen Avrupa Parlamentosu’nun 19 Aralık 2018 tarihinde anlaşmaya vardığını söyledi. Birpınar, “AP tüm okyanuslardaki çöplerin yüzde 70‘inin plastik atıklardan oluştuğunu belirterek direktif yayınladı. Avrupa Birliği, Plastik içecek ambalajlarında 2025’e kadar yüzde 25, 2030’a kadar da en az yüzde 30 oranında geri dönüştürülmüş plastik standardını getirdi. 2029 yılına kadar ise yüzde 90 geri toplama zorunluluğu var. Öncelikli hedefimiz plastik ambalajlı içecekler. Dünyanın kaynaklarını korumayı amaçlayarak ücretli market poşetiyle geri dönüşüme ve hammadde sektörüne katkı sağladık. Poşet uygulamasından edindiğimiz tecrübe ile içecek ambalajlarına uygulanacak depozito iade sistemini de başaracağız.” dedi. Deniz kirliliğinin ve iklim değişikliğinin küresel bir sorun olduğunu belirten Prof. Dr. Birpınar, “Bu uygulama ile okyanuslardaki kirliliğin önüne geçilmesi hedefleniyor. Sıfır Atık Projesi bize büyük tecrübeler kazandırdı. Tüm ambalajlı ürünlerden devlet pay alarak, QR kod ile geri dönüşüm sağlanacak. Üretici piyasaya sürmeden önce bizden aldığı ambalaj barkoduyla geri dönüşümü takip edecek. Ücret iade sistemi ile piknik ve orman alanları, sokaklar, parklar, deniz kıyıları ve doğal yaşam kirlenmeyecek. Depozito iade makinaları ile ücret iadesi mümkün olacak” dedi.
