Türkiye’de varlığı yeniden kanıtlandı kritik koruma altında
Tarım ve Orman Bakanlığı Doğa Koruma ve Milli Parklar Genel Müdürlüğü’ne bağlı 9. Bölge Müdürlüğü’nün paylaştığı görüntüler, Türkiye’nin en nadir yaban hayvanlarından biri olan Anadolu parsını yeniden gündeme taşıdı. Daha önce DKMP tarafından yayımlanan resmi açıklamalarda, Anadolu parsının foto kapanlarla görüntülendiği ve türün izinin sürülmesine yönelik koruma çalışmalarının sürdüğü belirtilmişti. Uzmanlara göre Anadolu parsı, Türkiye’de varlığı yeniden kanıtlanan ve kritik koruma altında bulunan çok nadir bir büyük kedi.
Türkiye’de Anadolu parsı var mı, Anadolu parsı bir leopar mı?
Evet, resmi kurumların paylaştığı bilgiler Anadolu parsının Türkiye’de varlığının tespit edildiğini gösteriyor. DKMP, 2023 ve 2024’te yayımladığı açıklamalarda Anadolu parsının ülkemizde foto kapanlarla görüntülendiğini ve korunmasına yönelik çalışmaların sürdüğünü duyurdu. Bu nedenle “Türkiye’de Anadolu parsı yok oldu” görüşü artık resmi açıklamalarla örtüşmüyor.
Bilimsel sınıflandırmada Anadolu parsı, leoparın bölgesel bir alt türü olarak değerlendiriliyor. IUCN Cat Specialist Group ile IUCN Red List kaynaklarında bu hayvanın bilimsel adı Panthera pardus tulliana olarak geçiyor. Yani Anadolu parsı ile leopar birbirinden tamamen farklı iki hayvan değil; Anadolu parsı, leoparın Anadolu ve çevresindeki coğrafyayla ilişkilendirilen alt tür adı olarak kullanılıyor.
Anadolu parsı nerede yaşar?
Kaynaklara göre Anadolu parsı ya da Panthera pardus tulliana, Türkiye’nin de içinde bulunduğu Güneybatı Asya hattında görülüyor. Yaşam alanı olarak ise sarp vadiler, kayalık bölgeler, dağlık alanlar, seyrek ormanlar, geniş yapraklı ve karışık ormanlar ile subalpin çayırlar öne çıkıyor. Türün gizlenmeye elverişli, insan baskısının görece düşük olduğu engebeli habitatları tercih ettiği belirtiliyor.
Türkiye özelinde geçmişte çok daha geniş bir yayılış alanına sahip olduğu, ancak nüfusunun zaman içinde ciddi biçimde azaldığı değerlendiriliyor. Son yıllardaki foto kapan kayıtları ise türün tamamen kaybolmadığını, bazı alanlarda izlenmeye devam edildiğini ortaya koyuyor.
Anadolu parsı saldırır mı?
Anadolu parsı sonuçta yabani bir büyük kedi ve bu nedenle tamamen zararsız bir tür gibi değerlendirilmemeli. Ancak uzman kaynaklar, leoparların genel olarak çekingen, gizemli ve insanlardan uzak durma eğiliminde olduğunu belirtiyor. San Diego Zoo Wildlife Alliance, leoparları “utangaç ve iz sürmesi zor” hayvanlar olarak tanımlarken, bilimsel çalışmalar da leoparların insan varlığından kaçınmak için davranışlarını değiştirebildiğini gösteriyor.
Bununla birlikte, leoparlar tehdit altında hissettiklerinde, sıkıştırıldıklarında ya da insan-yaban hayatı çatışmasının arttığı bölgelerde saldırı riski taşıyabiliyor. İnsanlara yönelik saldırılar yaygın bir durum olarak tanımlanmıyor, ancak tamamen imkânsız da değil. Bu nedenle uzman yaklaşımı, türü “insana saldıran bir tehdit” gibi sunmak yerine, yabani yaşam alanına saygı duyulması gereken güçlü bir yırtıcı olarak değerlendirmek yönünde.
DKMP’nin paylaştığı yeni görüntüler, yalnızca nadir bir türün varlığına dair heyecan yaratmadı; aynı zamanda Türkiye’de yaban hayatı koruma çalışmalarının neden önemli olduğunu da bir kez daha hatırlattı. Çünkü Anadolu parsı, doğada görülmesi en zor türlerden biri olmasının yanında, varlığıyla ekosistemin sağlığına ilişkin en güçlü işaretlerden birini veriyor.
Anadolu Parsı Nerelerde Yaşar?
Anadolu parsının ülkemizdeki yayılış alanı Doğu Karadeniz, Doğu Anadolu, Toroslar, Orta Karadeniz’in iç kesimleri, Batı Karadeniz ve Kuzeybatı Anadolu’daki ormanlık alanları kapsıyor. Anadolu parsı 2008 yılında Bitlis ve Tatvan’da, 2010 yılında Siirt’te, 2013 yılında ise Diyarbakır’da görüntülendi. 2013-2018 yılları arasında Kuzeydoğu Anadolu’da bulundukları, ayak izi, dışkı ve fotokapan ile tespit edildi. 2018’de Şırnak’ta ve 2020’de Artvin’de de bulundukları tespit edilmişti. TÜBİTAK tarafından geliştirilen yerli işletim sistemimiz PARDUS da adını Anadolu parsından alıyor.
Pars (Panthera pardus), dünyadaki 36 adet kedi türünden en geniş coğrafi yayılışa sahip olanı. Parsın dünyada tanımlanmış 8 alt türü bulunuyor. Ülkemizde yaşadığı tespit edilen alt tür ise Anadolu parsı (Panthera pardus tulliana). Anadolu parsı tüm alt türlerin en büyüğü.
