Fotoğraf: Tahsin Ceylan
Müsilaj gerçek çevre felaketi
Mart ayından beri Marmara Denizi’nin üzerini sarı bir tabakayla kaplayan müsilajın yarattığı tahribat sualtında daha kolay anlaşılıyor. Çevre felaketinin izini sürmek için sürdürdüğümüz dalışlar, sualtı ekosisteminin geri getirilemeyecek kadar büyük kayıplar yaşadığını kanıtlarken, müsilajın balıkların bulunduğu alanlarda saçaklar halinde yuva yaptığını kanıtlıyor. Çevre ve Şehircilik Bakanlığı acil eylem planı devam ederken müsilajın derinlerdeki tahribatını görüntülemek için bu kez Kocaeli’nin Karamürsel ilçesinde daldık. Sualtı yaşamının canlanması, balıkların yuvalanması, yasa dışı balıkçılığın önlenmesi ve dalış turizminin gelişmesi için 2013 yılında yapay resif olarak batırılan İnönü adlı gemiyi aradık. Sudaki çözünmüş oksijeni yok ederek canlıların yaşam alanlarını tahrip eden müsilajın geminin etrafındaki balıkları kaçırdığını tahmin ediyorduk.
Denizatı, vatoz ve karagöz yerine deniz salyası
Türkiye Sualtı Sporları Federasyonu’nun kıdemli 2 yıldız eğitmenlerinden Zeki Şirinoğlu, yapacağımız dalış öncesinde özellikle balıkların yoğun olduğu yerler hakkında bilgi verdi. Dalış merkezi önündeki iskeleden 50 metre ileride 24 metre derinlikte yatan 26 metre boyundaki İnönü vapurunun içinde dalgıçların çok sevdiği karagöz, eşkina ve kaya balıkları olduğunu üzerinde dolaşan küçük karides(teke) sürülerinin avcı balıkları çektiğini öğrendik. Deneyimli dalış eğitmeni Şirinoğlu; müsilaj öncesindeki dalışlarda geminin etrafında Marmara Denizi’nin ev sahibi vatoz, kırlangıç ve iskorpit gibi dip balıklarının sıklıkla bulunduğu uyarısını yaparken, yaşanan çevre felaketinin ürkütücü boyutlarını tahmin etmek istemediğini ekledi. Dalış kılavuzu Zafer Türkmen ve güvenlik dalgıcı Yener Kuşçu’nun eşliğinde yaptığımız dalışın daha ilk metrelerinde bizi korku filmi sahnesine sokan yığınlar karşımıza çıktı. Dibe battığımız ilk 5 metreden itibaren müsilaj yığınını üzerimize kütleler halinde saldırıya geçti. 20 metrelerde gemiye ilerleyişimiz sürerken gözlerimiz yapay resifin canlandırdığı ekosistemdeki balıkları aradı. Deniz salyasının görüşü 1 metreye kadar düşürdüğü derinliklerde, Şirinoğlu’nun bahsettiği hiçbir canlıyı göremediğimiz gibi 3 dalgıç birbirini kaybetmemek için yoğun çaba sarf ettik. Çözünmüş oksijenin azlığının tüm canlıları kaçırdığını anlamak zor olmadı çünkü bahsedilen hiçbir balığa rastlayamadık.
Umutsuzlukla satha çıktık
Pruvası(önü) körfeze doğru bakan geminin sancak(sağ) tarafına ulaştığımızda güvertedeki halatlardan ve tellerden sarkan deniz salyasının adeta istila ettiğini gördük. Akıntıyla büyük öbekler halinde birleşerek geminin üzerini kaplayan salya yığınlarının başka hiçbir canlıya fırsat vermediği çok açıktı. Avcı balıkları kendine çeken küçük karides sürülerini(teke) bulmanın hayal olduğunu anlarken geminin üstünde balık görme umudumuz da gerçekleşmedi. 8 yılda denizatlarının ve deniziğnelerinin çevresinde yuvalandığı geminin üstünde ve etrafında hiçbir canlıya rastlayamamamın verdiği umutsuzlukla satha çıkarken, müsilajın ekosistemleri nasıl yok ettiğine bir kez daha tanık olduk.
“Ağlamaklı izliyorum geminin yok oluşunu”
Gemiyi dalış turizmine ve sualtı ekosistemine kazandıran dalış eğitmeni Zeki Şirinoğlu görüntüleri ağlamaklı izlediğini söyledi. Şirinoğlu, “Yapay resif olarak derinlere indirdiğimizde hepimizde umutlanmıştık. Bölge halkının denize bakışını değiştirdik, binlerce insanı sualtıyla tanıştırdık. Şimdi bulabilmek bile çok zor. Bu görüntüler beni ağlatıyor. Geminin eski günlerini bilen herkes duygu seline kapılır. Büyük emeklerle yaptığımız yapay resif ne olacak? bu sorunun cevabını bulamıyorum. Biyolojik arıtmanın Marmara Denizi’nin ilk çaresi olduğunu düşünüyorum. Sadece yapay resifimiz değil tüm Marmara’nın büyük risk altında olduğu çok açık” dedi.
“Ağlardan sarkan denizin gözyaşları”
Türkiye denizlerinin ve iç sularının korunması için sosyal mesaj içeren dalışlar yapan Tahsin Ceylan ise, şimdiye kadar en güzel yeşil su dalışını yaptığı İnönü gemisinin son fotoğraflarına çok üzüldüğünü söyledi. TSSF Çevre Kurulu Başkanı ve sualtı görüntüleme uzmanı Tahsin Ceylan, “Marmara Denizi ekosisteminin ne denli etkilendiği açık. Suyun altında bir trajedi yaşanıyor. İnönü gemisi tüm heybetiyle sualtındaki hizmetine devam ediyorken müsilaj istilasına uğramış. Halatlardan sarkanlar benim için denizin gözyaşlarıdır. İnsanoğlu doğayla mücadele etmeyi bırakmalı artık” dedi.
Görevine sualtında devam ediyor
1981 yılında Kocaeli Büyükşehir Belediyesi hizmetine giren İnönü gemisi İzmit Körfezi’nde 30 yıl boyunca yolcu taşıdı. Kullanım ömrünü tamamlayınca hurdaya ayrılan gemi, deniz sevdalılarının girişimleriyle sualtı turizmini geliştirmesi ve yapay resif olması için Karamürsel açıklarında Aralık 2013 tarihinde batırıldı. Dalış eğitimleri için kullanılan gemi 24 metre derinlikle sualtı tutkunlarını ağırlarken pek çok sayıda canlıya ev sahipliği yapmıştı. Karamürsel Dalış Merkezi Derneği Başkanı Zeki Şirinoğlu’nun büyük emekleriyle ilçeye kazandırılan İnönü gemisi 8 yılda binlerce sualtı gönüllüsünü ağırlarken, deniz tutkusunun bölgede gelişmesini sağlamıştı.
