Deniz-Çevre Kirliliği Haberleri

Ülkemizde kılavuzluk hizmetlerinden elde edilen gelirlerden “kamu payı” adı altında devlet tarafından kesinti yapılması 1980’lerde başlamış, başlangıçta idari taahhütname ve sözleşmelere dayalı iken zamanla yasal zemine oturtulmuştur. İlk yasal düzenleme, 1989’da yürürlüğe giren 3595 sayılı 1990 Malî Yılı Bütçe Kanunu’nun 44. maddesi (b) ile yapılmış, kılavuzluk ve römorkörcülük hizmeti veren kamu ve özel kuruluşların aylık gayrisafi hasılatlarından %6,5 oranında pay alınması öngörülmüştür. Ancak bu kapsamda öngörülen mali hükümler, Anayasa Mahkemesi tarafından E.1990/6, K.1990/17 sayılı kararla (RG 05.09.1990) iptal edilmiş ve vergi benzeri mali yükümlülüklerin bütçe kanunlarıyla getirilemeyeceği açıkça vurgulanmıştır. Buna rağmen aynı hüküm 3690 sayılı 1991 Malî Yılı Bütçe Kanunu’nda yeniden yer almış; Anayasa Mahkemesi bu defa E.1991/8, K.1992/5 sayılı kararıyla (RG 16.06.1994) benzer mali hükümleri iptal ederek söz konusu içtihadını pekiştirmiştir. 2001 sonrası dönemde kamu payı, önce 4726 sayılı 2002 Bütçe Kanunu’nun 56. maddesi (b) fıkrasında, ardından 4745 sayılı Kanun’un 7. maddesiyle 491 sayılı KHK’ye eklenen Ek Madde 8’de kalıcı bir yasal düzenlemeye kavuşturulmuştur. Anayasa Mahkemesi, E.2003/9, K.2004/47 sayılı kararında %6,5 oranındaki kesintiyi “ölçülülük” ilkesi bakımından Anayasa’ya uygun bulmuş, ancak daha yüksek oranlara ilişkin denetim yapılmamıştır. Takip eden yıllarda kamu payı önce %10’a (329 sayılı CB Kararı, 2018), ardından bölgesel farklılıklarla %30’a (5755 sayılı CB Kararı, 2022) çıkarılmış, nihayet 2024’te 7519 sayılı Kanun ile Limanlar Kanunu’na eklenen hüküm uyarınca ihalelerde %40’a varan oranlardan başlayan ve %100’e kadar yükselebilecek kamu payı oranlarına imkân tanınmıştır. Anayasa Mahkemesi’nin en son E.2018/118, K.2023/180 sayılı kararında iptal gerekçesi yalnızca “yetki” yönünden olup, ölçülülük bakımından herhangi bir inceleme yapılmamıştır. Hâlihazırda uygulanan ihale sisteminde en yüksek oranı veren teşkilatın seçilmesi, hizmetin bağımsızlığı, sürdürülebilirliği ve emniyeti açısından ciddi riskler doğurmaktadır. Anayasa Mahkemesi’nin 2004’te yalnızca %6,5 oranına ilişkin yaptığı ölçülülük denetimi dışında sonraki oranlar için bağlayıcı bir içtihat bulunmamaktadır. Kamu payının ciro üzerinden alınması, zarar halinde dahi ödenmesini zorunlu kılmakta; bu durum, vergi benzeri bir mali yükümlülük niteliği dikkate alındığında, hizmetin kalitesi ve sürdürülebilirliği, kılavuz kaptanların özlük hakları ile can, mal ve çevre emniyeti üzerinde ciddi riskler yaratmaktadır. Sonuç olarak, kamu payının ölçüsüz oranlarda tahsil edilmesi ülke çıkarları bakımından önemli sakıncalar doğurabilir; kılavuzluk hizmetlerinde birikim, deneyim, tarafsızlık ve bağımsızlık korunmalı, taşeronlaşma veya başka çıkarlara bağımlı yapılarla hizmetin güvenliği ve kalitesi zedelenmemelidir.

Tek ülkeye ait tek deniz olan Marmara, 5 Haziran Dünya Çevre Günü ve 8 Haziran Marmara Denizi Günü kapsamında çevreye duyarlı bir etkinlikle yeniden gündeme geldi. Marmara Denizi’nin ekolojik değerine dikkat çekmek ve kamuoyunda farkındalık oluşturmak amacıyla, 26 gönüllü dalgıç Tuzla Sahili’nde temizlik dalışı gerçekleştirdi. Toplanan atıklar, görenleri hayrete düşürürken, deniz ekosistemine verilen zararın boyutlarını gözler önüne serdi. Denizlere yürekten bağlılığını cesur eylemlerle denizleri korumaya çeviren Hakan Tiryaki, dalgıçlar tarafından ölümünün ikinci gününde anıldı. 2006 yılında kurduğu Sualtı Temizlik Hareketi ile denizlere atılan takı atık kirliliğine dikkat çeken, yelkenli teknesi Yengeç ile Türk sivil denizciliğine katkı sağlayan Hakan Tiryaki, Derinlere Saygı Dalışı Topluluğu’nun açtığı ‘Maviliklerde Buluşmak Üzere” pankartıyla ölümsüzleşti.

Son yıllarda gelişim gösteren açık deniz yüzme sporunda önemli başarılar kazanan Vural Tandoğan’a mezun olduğu Kabataş Erkek Lisesi’nin mezunları vefalı bir davranışta bulundu. ABD’de Tahoe Gölü, Manhattan Adası, İngiltere-Fransa arasındaki Manş Denizi, Doğu Afrika kıyısındaki Malawi Gölü ve Büyük Okyanus’taki Catalina Boğazı gibi dünyanın en zorlu yüzme parkurlarını kulaçlarıyla geçen Vural Tandoğan’ın ismi BJK- Kabataş Vakfı Okulları’nın bir öğretmen odasına verildi. Tandoğan, “Vefa ve bağlılığın timsali olan Kabataşımız tarafından böyle bir değerle ödüllendirilmek bana büyük gurur verdi. Umarım çocuk ve gençlerin zorlukları aşmasına yardımcı olurum” dedi.

Asya ve Avrupa kıtalarının birleştiği İstanbul, 3 gencin kıtalararası macerasına ilham oluyor. İrlanda’nın başkenti Dublin’den Eylül 2024 tarihinde yola çıkan 3 İrlandalı genç, tüm Avrupa kıtasını kanolarıyla kat ederek tarihe geçecek bir yolculuğa imza atıyor. İrlanda’da kanser tedavisi gören çocuklar için Daisy Lodge For Mayo aracılığıyla bağış toplayan John Patrick Coyne, Ryan Joseph Fallon ve Liam Patrick Cotter yaklaşık 5 bin kilometre mesafeyi kürek çekerek ya da yürüyerek geçecek. 24-25 nisan tarihlerinde İstanbul’a gelerek yolculuklarını tamamlamayı planlayan 3 genç, denizde arama kurtarma gönüllüleri-DAK/SAR, eşliğinde İstanbul Boğazı’nda onlarca tekneyle karşılanacak.

Çin savaşta yeni bir üstünlük elde etmek için deniz tabanını haritalıyor.
Çin, istihbarat toplamak için okyanus tabanını haritalıyor. Bu veriler denizaltı tespitini, derin deniz madenciliğini ve Çin’in deniz genişlemesini destekliyor. Öte yandan,
Üç Çin donanma gemisinden oluşan bir filo, Avustralya’nın etrafında yaklaşık bir ay boyunca yelken açtı, münhasır ekonomik bölgesine girip çıktı, canlı atış tatbikatları yaptı ve sivil uçuşları rota değiştirmeye zorladı.

Türk savunma sanayiinde, ileri teknolojiler ve milli çözümlere imza atan STM Savunma Teknolojileri Mühendislik ve Ticaret A.Ş., savunma teknojilerinde elde ettiği deneyimle, sivil alana umut olan milli sistemleri için de çalışmayı sürdürüyor. T.C. Cumhurbaşkanlığı Savunma Sanayii Başkanlığı (SSB) öncülüğünde çalışmalarını sürdüren STM, askeri ve sivil kullanım amacıyla geliştirdiği, STM Duvar Arkası Radar (DAR) sisteminin güncellenen konfigürasyonu ile yeni teslimatlarını gerçekleştirdi. SSB ile STM arasında imzalanan sözleşme gereği, çeşitli sayıda DAR teslimatı Türk Silahlı Kuvvetleri’ne yapıldı. Milli teknoloji DAR, Türk Silahlı Kuvvetleri’nin çeşitli birliklerinde, Enkaz Altında Canlı Tespit Radarı olarak görev yapacak.

Uluslararası bilim literatürüne 2021 yılında ‘Marmara Denizi’nde Sarı Felaket’ şeklinde giren müsilajın tekrar görülmesi bilim insanları kadar yerel yönetimleri de düşündürüyor. Aşırı kirlilik, atık sularının ayrıştırılmaması, aşırı avcılık ve iklim değişikliği gibi nedenlerle oluşan müsilajın Marmara Denizi’nin hemen her yerinde görülmesi üzerine bilim kurulu oluşturuldu. Doğasever ve dalgıç kimliğiyle bilinen Adalar Belediye Başkanı Ercan Akpolat, Büyükada açıklarında dalarak müsilajı yerinde görüntüledi. Adalar’ın yaşayan kültür taşıyıcısı Serco Ekşiyan ile derinlere inen Başkan Akpolat, 6-25 metre aralığında örümcek ağı gibi yayılan kirliliğin yine bir felakete yol açabileceğini belirtti. 4 yıl önce Marmara Denizi’nde yüzde 40 oranında canlı kaybına yol açan çevre felaketi müsilaj, çevresinde yaklaşık 30 milyon insanın yaşadığı Marmara Denizi’ni tehdit ediyor.

Çanakkale Savaşları’nın yaşandığı Tarihi Gelibolu Yarımadası’nda 109 yıl önce Seddülbahir Kalesi açıklarında batırılan İngiliz Kraliyet Donanması’na ait ’HMS Majestic’e nesilleri tükenmekte olan 400 ıstakoz salındı. Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi (ÇOMÜ) ve Çanakkale Savaşları Tarihi Alan Başkanlığı işbirliği ile Dardanos Yerleşkesindeki Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Fakültesine ait Deniz Canlıları Araştırma/Uygulama Merkezi’nde yetiştirilen ıstakoz yavruları böylece tarihi batıkta canlı çeşitliliğini arttıracak bir habitat oluşturacak.

10 Kasım 1938 günü 09.05’te hayata gözlerini yuman Türkiye Cumhuriyeti’nin kurucusu Mustafa Kemal Atatürk’ü anmak için şimdiye kadar yapılan en büyük deniz etkinliği gerçekleşecek. Sosyal sorumluluk etkinlikleri ve ulusal günlerdeki tavırlarıyla bilinen Derinlere Saygı Dalışı Topluluğu’nun organizasyonuyla Türkiye genelinde 25 farklı yerde yaklaşık 250 dalgıç 10 Kasım 9.05’te su yüzeyine Atatürk posterleriyle çıkacak. İngiliz ressam Ned Pamphillon’un yaptığı “Atatürk’ün Gözleri” yağlı boya tablosuyla satha çıkacak dalgıçlar Cumhurbaşkanı Atatürk’ün ölümsüzlüğünü kanıtlarken şimdiye kadar yapılan en büyük saygı dalışına da imza atacak. Elazığ, Antalya, Çanakkale; Hatay, Kocaeli, Bodrum, Fethiye, Kaş gibi yerlerde aynı anda yapılacak dalışın merkez üssü ise atamızın hayata veda ettiği Dolmabahçe Sarayı önü olacak. İstanbul Boğazı’nın Dolmabahçe kıyılarında dalacak dalgıçlar Dolmabahçe’ye gelen cumhuriyet tutkunlarına görsel bir güzellik sunacak.

Arktik Okyanusundaki buzların erimesi sadece deniz ulaştırmasını değil, küresel jeopolitiği altüst etmeye devam ediyor. Buzlar eridikçe Anglsosakson deniz hakimiyeti de eriyor. Bu kapsamda dünya deniz ticareti için kilometre taşı olacak yeni bir gelişme 25 Eylül 2024 günü Arktik Okyanusunda Rusya kontrolündeki Kuzey Deniz Yolu (NSR-Northern Sea Route) üzerinde gerçekleşti.