Bilindiği gibi Ağustos 1914’te, o günlerde “Büyük Savaş” olarak anılan I. Dünya Savaşı başladığında Osmanlı Devleti, Türk-İtalyan ve Balkan savaşlarının ağır sonuçlarını henüz atlatamamıştı. Üsküp, Selanik ve Manastır gibi Balkanların önemli merkezleri kaybedilmişti. İngiltere ve Fransa’nın Rusya ile yakınlaşması, Osmanlı’nın ise II. Abdülhamit döneminden beri gelişen Almanya ilişkilerine daha fazla önem vermesine yol açtı. Bu yakınlaşmanın sonucu olarak 2 Ağustos 1914’te, İstanbul’daki Alman elçisi ile Rusya’ya karşı gizli bir savunma ittifakı imzalandı ve aynı gün seferberlik ilan edildi. 29 Ekim 1914’te Osmanlı donanmasına katılan Yavuz Sultan Selim ve Midilli’nin Karadeniz’de Sivastopol ve Odessa limanlarını bombalamasının ardından, Rusya 2 Kasım 1914’te Osmanlı’ya savaş ilan etti ve böylece Osmanlı Devleti fiilen savaşa girdi. Bu süreçte İngiliz donanması da Çanakkale Boğazı önlerinde bulunuyor ve 3 Kasım 1914’te boğaz girişindeki tabyaları bombardımana tutuyordu.

Bizden önceki kuşaklar nasıl Yavuz gemisinin fotoğraflarını memleketteki berber dükkanlarına, kahvehanelere astıysa, 19 yüzyılın ikinci yarısında Mahmudiye kalyonu bu mekanları süslermiş. Peki, Mahmudiye’nin ve donanmamız gemilerinin resimlerini kim yapıyordu? Mahmudiye’nin resimlerini yapan İstanbul’un bir köşesinde yaşayan Halk Ressamı Girit Kandiyeli Emin Baba idi.
Sami Yetik’e göre Emin Baba, 19.yüzyıl İstanbul’unda Hulusi Efendi’nin halka hitap eden deniz resimlerinden önce deniz ressamlığını ilk tanıttıran, bu alanın ilk “mübeşşiri” sayılan bir halk ressamımız.

Figen sabah saatlerinde çalan telefonunu zorlukla açabildi. Akşamdan kalmaydı, ağzında ekşimsi bir tat, dağınık saçları, çapaklı gözleri yumuk yumuktu. Başındaki hafif ağrıya rağmen kalkarak İzmir Körfezine bakan odanın camını açıverdi. Arayan Güney Kaptan’dı.
– Günaydın Figen
– Günaydın Süvari Bey. Kargalar kahvaltısını etti mi?
– İzmir Valisi bile kalktı kızım. Nerede söndürdün feneri sen yine?
– Sana ne? Söndürdük bir yerlerde işte.
– Neyse boş ver şimdi. Sana güzel bir haberim var.
– Yoksa kumpanya başlıyor mu?
– Tam isabet, üstüne bastın kaldır ayağını. Baksana öğleden sonra saat üçte Alsancak Sirena’da buluşuyoruz. Hee Sami de gelecek, ona göre, iş ciddi.
– Tamam Güney Kaptan görüşürüz o halde.

Bu haftanın özelliği “Kılavuz Kaptanlar Haftası” olması. Yazının başında tüm meslektaşlarımın bu özel haftasını içtenlikle kutlar, ebediyete intikal edenleri rahmetle anarım. Geçen sene yapılan yapılan “Kılavuz Kaptanlar Haftası” etkinlikleri hatıramda çok sıcak. Geçen sene yapılan panelde, IMPA (eski) genel sekreteri Sayın Nick Cutmore, EMPA Başkan Yard. Sayın Kılavuz Kaptan Miguel Vieria Castro, Sayın Kılavuz Kaptan Cahit İstikbal, Sayın Kılavuz Kaptan Ali Cömert bulunmuştu. Günler jet hızıyla geçmiş ve bir yıl olmuş bile. 25 Mayıs 2022’de Fenerbahçe’de gerçekleşen panele vardiya dışında olmam nedeniyle katılmam mümkün oldu. Bu sene ise vardiyadayız.

13 Adadan, 13 Yaşam Hikâyesi(1)
En son ne zaman bir adada bulundunuz? Adada geçirdiğiniz bir günden sonra, kalkan son vapuru kaçırdığınız oldu mu? Hiç bahar aylarında ada nergisi topladınız mı? Hayatınızda hiç adalı bir arkadaşınız oldu mu? Adada esen rüzgârın farklı olduğunu hissettiniz mi? İlk arkadaşlıklarınız bir adada mı başladı? Hatta ilk aşkınız veya hoşlandığınız çocuk, kadın veya erkek adalı mıydı? İçinde ada geçen şarkıları sever misiniz? Ya ada ile ilgili kitapları? Ada ile ilgili sorular çok mu çok. Bu son soruya yanıt arayalım mı?

Sayın Ali Bozoğlu ve Sayın Gökhan Karakaş’ın yazdıkları “Anadolu Mavisi” adlı kitap Türk Loydu Vakfı Yayınlarından geçenlerde çıktı. Bu kitabın önemli bir özelliği var. Kitapta adı geçen 29 adet gemi ve tekne Atatürk tarafından bilfiil ziyaret edilmiş. Ulu önderimiz bu tekne ve gemilerde kimi zaman ülkenin buhranlı günlerini yaşamış, kimi zaman bir ülkenin direnişini başlatmış, kimisinde genç cumhuriyetin insanlarına kabotajı ve deniz sporlarını yaşatmış, kimisini yüzen sergi olarak Avrupa’ya göndermiş, kimisinde de naçiz vücudu ebediyete uğurlanmıştır. Peki bunlar hangileri? Kartal İstimbotu, Bandırma Vapuru, Hamidiye Zırhlısı, Söğütlü Yatı, Ertuğrul Yatı, Reşitpaşa Vapuru, Gülcemal Vapuru, Ankara Motoru, Sakarya Motoru, Nil teknesi (muşu), Karadeniz Vapuru, İzmir Vapuru, Marmara Vapuru, Ege Vapuru, Kadıköy Vapuru, Kalamış Vapuru, Heybeliada Vapuru, Çankaya Vapuru, Rüstemiye Vapuru, Kınalıada Vapuru, Ankara Vapuru, Sarı Zeybek Teknesi, Acar Botu, İstanbul Motoru, Rüya Yelkenlisi, Adatepe Muhribi, Zafer Destroyeri, Savarona Yatı ve Yavuz Zırhlısı. Yazarlar kitabın giriş kısmında şunu belirtmişlerdir: “Bu deniz taşıtlarından günümüze sadece 4 tanesinin geldiğini biliyoruz. Hoyratça yitirdiğimiz diğer gemileri maalesef koruyamadık ama Kartal, Savarona, Acar ve Sarı Zeybek’i korumanın Mavi Vatan’a bir borç olduğunu düşünüyoruz.” Çok haklı ve yerinde bir tespit. Bu alışkanlığımızı süratle terk etmeli ve tarihi değerlerimize sahip çıkıp, onları korumalıyız. “Modernlik”, “çağdaşlık” adı altında her önüne geleni yok edersek, şehirlerimizi, çevremizi, gemilerimizi, trenlerimizi, tüm tarihi değerlerimizi yok edersek geçmişle bağımızı kopartır öyle ortada kalıveririz. Bunun için aklımızı başımıza almalıyız.

Meslektaşlarımın bildiği gibi IMPA ( Internatinal Maritime Pilots’ Association) her yıl sonbaharda bir “emniyet sörveyi” gerçekleştiriyor. 2022 emniyet sörvey raporu birkaç gün önce açıklandı. Öncelikle bu sörveye dünyanın her yerinden katılan kılavuz kaptanlara teşekkür ederiz. Mesleğimiz ve dolayısıyla bizim hayatta kalmamız için yapılan bu çalışmaya katkı vermek takdire değerdir. Bir teşekkür de IMPA Ailesine. Bizleri bir arada tutan IMPA ailesi çalışanları burada önemli bir rol oynuyor. Bize düşen bu raporları iyi analiz etmektir. Rapordaki sorunlu alanların üzerine giderek bunları çözmek ilk görevimiz olmalıdır. İşbirliği yapacaklarımız, yardım alacaklarımız, anlatacaklarımız var, kısaca yapacağımız çok şey var. Bunları ihmal etmeyelim. Aşağıda 2021 ile 2022 yılları raporlarının kıyaslamasını bulacaksınız.

Sevgili Aret Bey ile tanışmam 2020 yılına gider. Onunla “Heybetnüma İzmit Körfezi’nde yatıyor” adlı makalemin yazılışı esnasında tanıştım. Heybetnüma okul gemisinden ve ayrıca Agatocle batığından konuştuk. Bu ilk konuşmanın ardından kendisi ile birkaç telefon konuşması daha yaptım. O makalede kendisini şöyle anmıştım;

Bir ülkenin deniz gücünü tanımlarken sanırım buna en iyi örnek 20 Temmuz 1974’te gerçekleştirilen Kıbrıs Barış Harekâtı’dır diyebilirim. Bu harekât Kore Savaşı’nı saymazsak Cumhuriyetin ilanından 51 yıl sonra, ülkemizin askeri gücünü denizaşırı bir toprak parçasına; Kıbrıs’a aktararak, Kıbrıslı Türkleri, Rum ve Yunan ikilisinin mezaliminden kurtarmış ve onlara bağımsızlığı sağlamıştır. Türkiye bu operasyonu garantör ülke statüsü ile Kara, Deniz ve Hava Kuvvetlerini kullanarak gerçekleştirmiştir. Denizgücü sözcüğüne geri döndüğümüzde karşımıza Türk Deniz Kuvvetleri ve ticaret filosu gemilerinin ortaklaşa görev yapması anlaşılmalıdır. Deniz gücü, donanma gücünden çok fazla bir şeydir. Deniz gücünün içine, sadece savaş gemileri değil ticari filosu gemileri ve kuvvetli bir anavatan girer. Deniz gücü, bir milletin deniz üstünde veya deniz yoluyla büyüklüğünü mümkün kılan, her şeyi içine alan geniş bir konudur. Bu makalede, harekâtta yer alan ticaret gemilerine yer verilecektir.

Türkiye’de Kılavuz Kaptanlığın Tarihi (Murat Koraltürk) ve Kılavuzluk Hizmetlerinin Kurucusu Emekli Fırkateyn Kaptanı Süleyman Nutki Bey

Günümüzde hangi mesleğe sahip olursak olalım, o mesleğin tarihini bilmezsek, geçmişle bağlantı kuramaz ve mesleğimizi geleceğe taşıyamayız. Mesleğin tarihi en iyi yazılı belgelerden, başta kitaplar olmak üzere, arşiv belgelerinden, efemeralardan, raporlardan, makalelerden, gazete yazılarından ve sözlü tarih çalışmalarından elde ederek yazmak mümkün. Ama en önemlisi bu işe meraklı, hevesli, gönül vermiş kişiler. İşte Dr. Öğretim Üyesi Murat Koraltürk titiz ve nadide eserleri ile aşağıda kısa bilgiler vereceğimiz meslek tarihimizin kitap yazarı olarak karşımıza çıkıyor.