Deniz Kartalı

30 KASIM 1925… CUMHURİYET KARŞITI TEKKE VE ZAYİYELER KAPATILDI

Merhaba arkadaşlar. Bugün sizlere yozlaşan bir kurum haline dönüşen, eğitim yuvasından çok siyasi işlere alet olan tekke ve zaviyelere değineceğim. İyi okumalar.

İlk tekke ve zaviyenin kurulma tarihi ile ilgili elimizde net bir bilgi bulunmamaktadır. Bununla birlikte bu konuda ispatlanamayan bazı fikirler bulunmaktadır. Bu bilgilere binaen bu yapılar ilk defa, 13. yüzyılda Filistin’in Remle Belediyesi’nde kurulmuştur. Başka bir fikre göre ise, yine aynı yüzyılda Basra’nın Abadan bölgesinde kurulmuştur.

30 KASIM 1925… CUMHURİYET KARŞITI TEKKE VE ZAYİYELER KAPATILDI
1Çay1Tarih( serkanilhan934@gmail.com )
164 views
30 Kasım 2023 - 12:56

İstanbul, Bursa, Konya, Edirne, Amasya’da yaygındı

Tekke ve zaviyeler, genellikle İslam’ın yayılmasının ardından inşa edilmeye başlanmıştır. Bu dini kurumlar, İslam’ın ilk dönemlerinden itibaren var olmuş olsa da özellikle Ortaçağ döneminde yaygınlaşmıştır. Osmanlı İmparatorluğu döneminde ise tekke ve zaviyeler, önemli dini ve kültürel merkezler haline gelmiştir. Bu dönemde birçok tekke ve zaviye inşa edilmiş ve faaliyet göstermiştir. Tekke ve zaviyelerin yaygın olduğu şehirler arasında İstanbul, Bursa, Konya, Edirne, Amasya gibi tarihi ve kültürel merkezler bulunmaktadır.

Osmanlı zamanında dini eğitim vermenin yanında okuma, yazma ve ilkokul seviyesinde öğretim görme ,temelde ise İslam ahlakını ve tasavvuf ilmini öğretmekti. Bununla birlikte tarihi süreç içerisinde farklı görevler de almışlardı. Bu görevlerden bazıları tarih, yazı, saz, koşuk eğitimleri verme, yolcular ve tarikat üyeleri için barınak sağlama, sağlık alanında hizmet verme gibi görevlerdir. Başlangıçtan itibaren tekkeler ve zaviyeler eğitimine devletin yetersizliğini ve açığını kapatmasından dolayı hoş karşılanmıştı. Devlet bu kurumlara destek verip hem eğitim yükünü hem kültürel alanda ilerlemesini üzerinden attı. Devletin eğitime harcayacağı masrafı her geçen gün kısmasıyla cehaletin dibine düşen halk, bu düştüğü kuyunun karanlığından evlatlarını kurtarmak için tekke ve zaviyelere yolladı. Evlerinin yakınında bulunan tekkeler, çocuklara eğitim ve dini bir yaşam tarzı sunuyor, ailelerde bu kurumlara destek olmaya gayret ediyordu. Tekkeler ve zaviyeler gerek devletin işini kolaylaştırması, gerekse ailelerin çocuklarına imani anlamda faydalı olacaklarına inanıyor olması ile kendilerinden emin şekilde kuvvetleniyordu. Sayıları ve etki alanları her geçen gün artıyordu.

Yenilik karşıtı simge oldular

Tekke ve zaviyelerin Kontrol mekanizmasını elinde tutamadılar , bu kurumları babasının çiftliği gibi kullanmaya başladılar, müritlerin   Hepsi  sakal sarık cübbe giyiyordu bir yarış haline getirilen bu kurumlar sistemin anlaşılması için örnek verecek olursak  Kerametler gösteren tekkeler, keramet göstermeyen tekkelerden daha çok öğrenci toplamaya başladı. Öğrenci yükünü kaldıramadıkları gerekçesiyle halktan hizmet parası, devletten de ekstradan ödenek miktarını arttırdılar. Tekkenin bazıları ise  hizmet ve ödenekler ile her geçen gün kuvvetlendiler. Bu düzenden faydalanmak isteyen diğer tekkelerin liderleri de keramet ve mucizeler göstermeye başladı. Bir şeyh öldükten yıllar sonra mucize gösterirdi diye müritleri tarafından anlatılıyorsa o şeyh adına kurulan tekke, devletin miri arazisinden yer alabiliyor ya da kişilerin vakıf arazilerine çökebiliyordu. Yani bir nevi ‘şeyh uçmuyor, mürit uçuruyordu’ Onu yere göre sığdırmaz, onun hakkında mucizeler anlatır, şefaat sözü verir, cennet vaat ederdi. Yaptıkları sapkınlıklar, anormallikler keramet olmuş. İslam akıl hastası ve maddiyat peşinde koşan üç kağıtçıların oyuncağı olmuştu. Tarikatların devlet adamlarını almak ya da  tarikat içinden devlete adam sağlamak ile daha da güçlendiler. Hele ki padişah bunlardan birine dahil olduysa artık ondan güçlüsü olamazdı. Devlet onlara , onlar da devlete hizmet etse de dışarıdan bakıldığında her şey Allah’ın rızası için yapılıyordu. Bunu bilen padişahlar ve tekkeler dönem dönem birlik olup rakibe karşı koyabiliyor. taht kavgalarına tarikatlar arasındaki dengelere yön vermek için dini emirler, fetva ve fermanlar yayınlayıp halk piyon olarak kullanılıyordu. Tekke şeyhinin çıkarları ve yöneticilerin iktidar hırsları için savaşan halk ölse şehit, sakat kalsa gazi oldum hevesiyle uyutuluyordu .. Kendileri en haz verici makamlarda en nezih sofralarda en pahalı hayatı yaşıyor, müritlerine az konuşmanın az yemek yemenin az şehvetin imanın arttırdığını anlatıyorlardı. Müritler Tekkenin kurallarına çocuk yaşta alışıyorlar. Sınıf geçmek değil, şeyhinin belirlediği mertebeleri geçmeleri gerekiyordu. ‘Bir gün bende mertebeleri geçeceğim ve şeyh olacağım diye hizmetinde kusursuz olmaya çalışıyor.’ Bulunduğu mertebenin hakkını laikiyle vermeye ve şeyhinin her emrini Allah’ın emri olarak gören aklını kenara bırakır, silsileye kendini Teslim eden yani kula kul olan kişiler çoğalmıştı.

Yaptıklarına İslam ile kuran ile alakalı mı diye sorgulamak dinden çıkmaktı. Kuran’ı okutmak için abdest şüphesine sebep olacak şeyler uydurdular. Özel gün beklenmesini tavsiye ettiler ve o günlere tören ritüelleri ile doldular,  kişileri zikir ve namaza boğdular. Kuran’dan önce mevlit okutup uyuttular , hikayeler anlattılar gerçek İslam’ı halka yanlış anlattılar.  Böyle Hikayelerle dolup taşan bir kurum daha ne kadar hizmet edecek. Fakir olan halkı uyutup , ne elde edeceklerdi… korkmayın böyle devam etmedi zaten devam edemezdi çünkü, biri çıkıp siz insanları din ile uyutup elinde avucunda ne varsa alamazsınız diyecekti ve dedi de. Kurtuluş Savaşının ardından amaçlarından , dinden ve halktan sapmaya başlamışlardı.  Tarihi süreç içerisinde Osmanlı Devleti’nin sona erip Cumhuriyet’in kurulmasıyla birlikte bu yapılar bir sorun teşkil eder hale gelmişti.  Öyle ki, “yenilik karşıtı simgesi” olarak anılmaktaydılar  ve bu fikirlerini yaymada dini kullandıkları belirtilmekteydi.

 

Laiklik yolunda önemli adım

Daha önce de ifade ettiğimiz gibi bu yapıların temel amaçları tarikat üyelerinin eğitilmesi ve bir araya gelerek ibadetlerini gerçekleştirmesiydi. Bu yapılar, şeyh ve dervişlerin rolü ile devletle ilgili meselelerin içerisinde yer almalarıyla, amaçlarından sapmışlardır. Zaman içerisinde bu durum gelişerek, insanların akıllarını yıkayıp Cumhuriyet’e karşı isyan başlatmak gibi bir amaca hizmet eder seviye gelmişlerdi. Bu nedenle, hükümetler bu gibi suiistimallerin önüne geçmek için tedbir almış, 30 Kasım 1925’de Tekke ve Zaviyelerin Kapatılması Kanunu çıkarılmıştır. Bu yapıların kaldırılmasını  Konya milletvekili Refik Bey ve beş arkadaşı tarafından meclise sunulmuştur. Öneri, değerlendirilerek belirtilen tarihte kabul edildi ve 677 sayılı kanun ile yürürlüğe girmiştir. Tekke ve zaviyelerin kapatılması, laiklik  yolunda da önemli adımlardan biriydi. Bu yapıların yanında türbeler de kapatılmış ve yasaya uymayanlar için para ve hapis cezası getirilmiştir. Söz konusu yasa, 1982 Anayasası ile birlikte koruma altına alınmıştır.

 

Tüm bunların yanında Cumhuriyet anlayışının  temelde sahip olduğu ideolojilere bakılacak olursa, bu yapıların Cumhuriyet’in ilerlemesinin önünde bir engel niteliğinde olduğu rahatlıkla kavranabilmektedir. Atatürk, kendi aklını kullanabilen ve medeni bir halk hedeflemiştir. Ancak bu yapılar eleştirel  akla fırsat vermeyip “biat” anlayışıyla işlemektedir. Bu gibi ideolojilerin çatışması da bu yapılar kaldırılmasının nedenleri arasında yer almaktadır.

‘TÜRKİYE CUMHURİYETİ ŞEYHLER, DERVİŞLER, MÜRİTLER VE MENSUPLAR MEMLEKETİ OLAMAZ.’

KÖŞE YAZARLARI
GÜNLÜK HABER AKIŞI
STM’DEN DUVAR ARKASI RADAR
GÜNLÜK HABER AKIŞI
ÇiN UZAY HACMİNİ ARTIRIYOR
GÜNLÜK HABER AKIŞI
DAĞIN KRALI
GÜNLÜK HABER AKIŞI
TOPRAK ZAFERE SÜRÜYOR
GÜNLÜK HABER AKIŞI
CAM ŞİŞE ATMA ORMANI YAKMA
GÜNLÜK HABER AKIŞI
SHENZHOU 15 YERYÜZÜNE DÖNDÜ
GÜNLÜK HABER AKIŞI
İSTANBUL PLAJLARI YAZA HAZIR
GÜNLÜK HABER AKIŞI
HAYDİ GÖLDE BALIK TUTALIM…
GÜNLÜK HABER AKIŞI
RENK KODLU MARS HARİTASI
GÜNLÜK HABER AKIŞI
Bugün Dünya Yunus Günü!
GÜNLÜK HABER AKIŞI
YUNANİSTAN’DA TREN KAZASI
GÜNLÜK HABER AKIŞI
RÖMORKÖR ALABORA OLDU
GÜNLÜK HABER AKIŞI
TÜRK GEMİSİ KARAYA OTURDU
GÜNLÜK HABER AKIŞI
EYT 1 YIL ERTELENEBİLİR
GÜNLÜK HABER AKIŞI
ENGELLİLERİN ACI FERYATLARI
GÜNLÜK HABER AKIŞI
YİNE SINIFTA KALDIK
GÜNLÜK HABER AKIŞI
SULAK ALANLARI ONARMA ZAMANI
GÜNLÜK HABER AKIŞI
Anneler Günü Kutlu Olsun

Copyright © 2024 Deniz Kartalı. Tüm Hakları Saklıdır.   |   Gizlilik Politikası