Türk adıyla kurulan ilk devlet Göktürk’lerde 3 devlet adamının anısına dikilen 1300 yıl önce dikilen anıtlar, UNESCO tarafından önemsendiği için koruma altına alınmıştı. Nisan 2019 tarihlerinde gerçekleşen UNESCO Yürütme Kurulu 206. oturumuna katılan Türkiye’nin önerisine Azerbaycan, Kazakistan, Kırgızistan, Moğolistan ve Özbekistan’da desteğiyle, Tonyukuk Abidesi’nin dikilişinin 1300’üncü yıldönümü olan 2020 Bilge Tonyukuk Yılı ilan edilmişti. Eski Türk devletlerinin isimlerinin yaşatılması ve günümüze gelen eserlerin korunmamsı için çalışmalar yürüten Çankırı Vakfı, Transbosphor Denizcilik desteğiyle Bilge Tonyukuk’u Anma Programı düzenledi.
“Orta Asya’dan gelen soylu bir kavmin temsilcileriyiz”
Şişli Belediyesi Nazım Hikmet Kültür Merkezinde Çankırı Vakfı Tarih Kulübü’nün düzenlediği anma programında, Bahçesaray Dans Grubu, Narista Kozgaldak Dans Grubu ve Kırım Derneği Dans Grubu etnik gösteriler yaparak izleyenleri coşturdu. Çankırı Vakfı Başkanı Mustafa Can, “ Bizler Orta Asya bozkurlarından gelen soylu bir kavmin temsilcileriyiz. Nereden geldiğiminzi unutmamalıyız. Vakıf olarak Türk tarih ve kültürüne çok değer veriyor ve gençlerimize, töremizi öğretmeye çalışıyoruz. Geçtiğimiz yıllarda Macaristan’da düzenlenen Hun-Türk Kurultayı programına 20 öğrenci göndermiştik. Bu sene de Hun-Türk Kurultayı’na ise 50 kişilik bir öğrenci ve ailelerini göndereceğiz. Dönüş yolunda da Atatürk’ün doğduğu evi ziyaret edeceğiz. UNESCO’nun 2020 Tonyukuk ilanıyla birlikte bu programı yaptık ama neden bizim aklımıza daha önce gelip de ‘Biz Tonyukuk’u anmadık ve programlar yapmadık’ dedi.
Akıl ve Ruh Dengesi
İstanbul Üniversitesi Rektör Yardımcısı Prof. Dr İlyas Topsakal ise “Devletimizin akıl ile ruh dengesini kuran büyük mümtazlarını, bu çerçeveden değerlendirmeyi uygun bulan bir araştırmacıyım. Bir milletin aklı ve tekniği olur ama kalbi ve ruhu olmazsa o millet tek kanatlı olur ve büyük işler yapamaz.” ifadelerini kullandı. Yeditepe Üniversitesi Tarih Bölümü Başkanı Prof. Dr. Ahmet Taşağıl da Macaristan ve Moğolistan’da düzenlenen gezilerde çektiği fotoğraflar ile bilgilendirmeler yaptı.
İlk kez TÜRK kelimesi geçiyor
Moğolistan’da ki Göktürk eserleri içinde en önemlilerinin Bilge Tonyukuk, Kül Tegin ve Bilge Kağan anıtları. Sadece Bilge Bilge Tonyukuk müzede değil. Kül Tegin 731, Bilge Kağan ise 734 yılında dikilmiş ve Bilge Tonyukuk’tan 370 km daha kuzeydeki Ötügen’deki Göktürk Müzesi’nde sergileniyor. Bilge Tonyukuk Anıtı bir külliyeden oluşuyor. 550 yılında Bumin Kağan’ın kurduğu Göktürk Devleti 630 de yıkıldı ve Çin esareti başladı. Tonyukuk ve Bilge Kaan, Türkleri 680 yılında esaretten kurtararak 2. Göktürk Devleti’ni kurdu. 720 yılında dikilen anıtta Türkçenin ilk örneği Türk Bodun-Türk Milleti kelimesi geçiyor.
