Yunan temsilcisi olarak General Mazarakis
Mudanya Konferansı, Sakarya Meydan Muharebesi’nin ardından Türk ordusunun Batı Anadolu’da kazandığı zaferlerin bir sonucuydu. İzmir’in kurtarılmasından sonra, İngilizler, Fransızlar ve İtalyanlar, savaşın son bulması adına Türkiye ile bir anlaşma zemini aramaya başladılar. Özellikle İngiltere, Yunanistan’ı desteklese de Türk ordusunun ilerleyişi karşısında diplomatik bir çözüm bulmaya çalıştı. Mudanya’nın seçilmesinin sebebi ise İstanbul ve Çanakkale boğazlarına yakın stratejik bir konumda olmasıydı. Konferansa Türkiye’yi temsilen Batı Cephesi Komutanı İsmet Paşa (İnönü) katıldı. İngiltere’yi General Harrington, Fransa’yı General Charpy ve İtalya’yı General Mombelli temsil ediyordu. Yunanistan, konferansa doğrudan katılmadı; ancak Yunan temsilcisi olarak General Mazarakis, İtilaf Devletleri’ni temsilen müzakerelerde yer aldı.
Bu katılım yapısı, Türkiye’nin konferans masasında nasıl güçlü bir konuma sahip olduğunu ve Yunanistan’ın artık doğrudan müdahil olamadığını açıkça göstermekteydi. Mudanya Konferansı, yoğun diplomatik görüşmelere sahne oldu. Türkiye’nin Batı Anadolu’da kazandığı zaferler ve İzmir’in geri alınması, İtilaf Devletleri’nin müzakere masasında Türkiye’ye karşı daha temkinli yaklaşmasını sağladı. Ancak İngiltere, Türkiye’nin İstanbul ve Çanakkale üzerine olan taleplerine karşı çıkmaktaydı. Çanakkale ve İstanbul’daki işgalci güçlerin geri çekilmesi, özellikle İngilizler açısından büyük bir prestij kaybı anlamına gelecekti. Türk tarafı ise Misak-ı Milli sınırları içinde kalan topraklarda tam egemenlik istiyordu. Görüşmelerin kilit noktası, Türk ordusunun Çanakkale üzerine yürümemesi karşılığında İtilaf Devletleri’nin Trakya’yı Türkiye’ye geri vermesi oldu.
Türkiye’nin Misak-ı Milli sınırlarına ulaşması yolunda önemli adım
İsmet Paşa, bu konuda büyük bir diplomatik başarıya imza attı. 11 Ekim 1922’de Mudanya Mütarekesi imzalandı. Bu mütareke, Lozan Antlaşması’na giden yolu açan önemli bir adımdı. Mudanya Mütarekesi ile Batı Anadolu’daki savaş resmen sona erdi. Türk ordusu, Mudanya Mütarekesi’ni izleyen süreçte İstanbul ve Doğu Trakya’yı fiili olarak teslim alacaktı. Bu, Osmanlı Devleti’nin başkentinin resmi olarak yeni Türk devletine geçişini başlatan önemli bir gelişmeydi. Mütarekeye göre Yunanistan, Doğu Trakya’dan çekilecek, bu bölge İtilaf Devletleri’nin kontrolünde Türk yönetimine devredilecekti.
Ayrıca İstanbul’un güvenliği de garanti altına alınmıştı. Mudanya Mütarekesi, Türkiye’nin diplomatik zaferlerinden biri olarak tarihe geçti. Batı’da kazanılan zaferlerin ardından masada da elde edilen bu başarı, Türkiye’nin egemenliğini ve toprak bütünlüğünü uluslararası alanda tanıtan bir belge niteliği taşıdı. Özellikle İsmet Paşa’nın Mudanya’daki üstün diplomatik becerisi, Lozan görüşmelerinde de Türkiye lehine sonuçların alınmasını sağlayacaktı. Mudanya Mütarekesi, Türkiye’nin Misak-ı Milli sınırlarına ulaşması yolunda önemli bir adım olmakla kalmadı; aynı zamanda yeni Türk devletinin uluslararası alanda meşruiyetini artırdı.
Türkiye Cumhuriyeti’nin doğuşunda kilit rol oynayan bir diplomasi zaferi
Bu mütareke, Türk topraklarının işgalden kurtulmasının bir işaretiydi ve İstanbul’un geri alınmasıyla Lozan Barış Konferansı’na giden süreci hızlandırdı. İngilizlerin ve İtilaf Devletleri’nin Anadolu’daki askeri varlığını sona erdiren bu anlaşma, Türkiye’nin diplomatik bir zaferi olarak tarihteki yerini aldı. Konferans sonrasında İstanbul, bir kez daha Türk yönetimine geçerken, Batı Trakya’nın Türkiye’ye iadesi de önemli bir kazanım oldu. Bu gelişmeler, Sevr Antlaşması’nın fiilen geçersiz hale geldiğini ve Türkiye’nin tam bağımsızlık yolunda büyük bir adım attığını gösteriyordu. Mudanya Konferansı, Türkiye Cumhuriyeti’nin doğuşunda kilit rol oynayan bir diplomasi zaferi olarak her zaman hatırlanacaktır.
Kaynakça:
Afet İnan, Atatürk ve Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, Ankara Üniversitesi Yayınları, 1968, s. 245.
İsmet İnönü, Hatıralar, Bilgi Yayınevi, 1985, s. 134.
Stanford Shaw, Türkiye Cumhuriyeti Tarihi, Cilt 2, İletişim Yayınları, 1997, s. 118-120.
Lord Kinross, Atatürk: Bir Milletin Yeniden Doğuşu, Altın Kitaplar, 2007, s. 310.
Andrew Mango, Atatürk: Modern Türkiye’nin Kurucusu, Remzi Kitabevi, 2004, s. 358-360.
