DENİZ TİCARETİNİN FAY HATLARI OYNUYOR
Küresel deniz jeopolitiğinde ciddi fay hatları oynamaya başladı. İran bu sistemik hareketin ufak bir parçasıdır. Bakınız, Panama bandırasına neler olmaya başladı?
VAKA NEDİR?
30.01.2026 tarihinde Panama Yüksek Mahkemesi Çin’in CK Hutchison isimli liman işletmecilik şirketine bağlı Balboa ve Cristóbal terminallerinin işletme lisansını hukuken iptal etmiştir.
Ardından Panama devleti bu lisansları geçici olarak MAERSK APM Terminals ile MSC Terminal Investment Limited şirketlerine 18 aylığına devretmiştir. Bkz.reuters.com/world/china/ch
Mesele de bu noktada kopmuştur, zira ABD’nin Panama üzerindeki baskısı Çin’in jeopolitik bir misilleme yapmasını sağlamıştır.
Lloyd’s List Intelligence Report’a göre, dünyanın en büyük limanlarına sahip Çin’in sadece son 3 haftada >70 Panama bandıralı gemiyi Port State Control kapsamında alıkoyunca ve ciddi operasyonel gecikmeler yaratınca mesele jeopolitik bir misillemeye dönmüştür.
Bu konu sadece liman hakimiyetinin bile Çin’e sağladığı jeopolitik kaldıracı görmek bakımından değerli bir örnektir.
DİPNOT: Dünyada ~8,500 gemi Panama bandıralıdır ve bu küresel DWT’nin ~%20-23’ünü oluşturmaktadır. Eğer Çin bu liman siyasetini sürdürürse, Panama bandıralı gemilerin sefer planları bozulmaya, liman bekleme süreleri uzamaya, limanlardaki slot güvenilirliği düşmeye, time-charter maliyetleri artmaya ve tabi ki armatörler arasında farklı bayraklara yönelim başlayacaktır. Neticede sorun tek tek gemilerin alıkonmasından çıkacak ve Panama’nın kolay bayrak uygulamasından çıkıp, bayrak riskinin fiyatlanmaya (maliyetlenmeye) başlamasına sebep olacaktır.
Bu durum aslında Hürmüz Boğazı’nın kapanması neticesinde oluşan dinamiklerden birinin aynısı yaratmaktadır. Belli orandaki gemiyi limanlar üzerinden piyasa baskısı altına alıp (piyasadan teoride çekip) küresel deniz taşımacılığında işlem maliyetlerini arttırmaktadır. Bu ABD’nin İran’da attığı gibi Çin’in de Panama’da attığı sistemik bir adımdır.
DENİZ GÜLER
