Anadolu sulak alanlarından son kaybettiğimiz Manisa’daki Marmara Gölü
‘Ulusal Sulak Alan’ vasfında, Sulak Alanların Korunması Yönetmeliği’ne göre koruma altındaki 25 bin hektar alana yayılan Marmara Gölü, Türkiye’nin taraf olduğu RAMSAR Sözleşmesi (Uluslararası Öneme Sahip Sulak Alanlar Hakkında Sözleşme) çerçevesinde korunuyordu. Tüm koruma kanunlarına rağmen Marmara Gölü, ana kaynağı Gördes Deresi’nden su ulaşmadığı için kurudu. Nesli tehlike altındaki Tepeli Pelikanlar ve küçük karabataklar gibi su kuşlarıyla ve endemik balıkların yaşam alanı olan gölün kurtarılması için İzmir Büyükşehir Belediyesi, sivil toplum kuruluşları ve uzmanlar Devlet Su İşleri’nden göle su verilmesini talep etmişti.
“Ne iklim krizi ne kuraklık”
Doğa Derneği, kurumanın ilk nedeninin göle akması gereken Gördes Çayı suyunun barajda tutulması olduğunu söyledi. Göldeki yaşamın hakkı olan suyun verilmesini isteyen Doğa Derneği Yönetim Kurulu Başkanı Dicle Tuba Kılıç “Marmara Gölü’nü kurutan ne iklim krizi ne de kuraklık. Devlet Su İşleri’nin gölün suyunu güvence altına almadan Gördes Barajı’nı projelendirmiş ve inşa etmiş olması. DSİ, Ramsar Sözleşmesi yürürlükte olmasına rağmen Önemli Doğa Alanı olan bir gölü kuruttu. DSİ’nin ivedilikle Ahmetli Regülatörü’ndeki pompaları çalıştırarak göle su vermesini talep ediyoruz.” dedi.
“Doğal gölün insan eliyle yok edilmesinin örneğidir”
Türkiye Tabiatını Koruma Derneği Bilim Danışmanı Dr. Erol Kesici, Anadolu’da 100’e yakın doğal su kaynağının kuruma tehlikesinde olduğunu belirtirken Marmara Gölü’nün insan eliyle hoyratça yok edildiğini söyledi. Dr. Kesici, ‘Kapalı havzada hafif tuz içeren tatlı su özelliğindeyken Gediz Nehri, Gördes Deresi ve Kum Çayı’ndan açılan kanallarla tarımsal amaçlı su deposuna dönüştürüldü. Bu müdahale doğal göldeki biyolojik çeşitliliği ve su kalitesini değiştirdi. 5 bin hektar alandaki yüzey ve ortalama 3-4 metre su seviyesi su depolamalarıyla gölü havuz yaptı. Gölün kurumasının ilk nedeni tarım alanı yaratılmasına bağlı olarak, bölgede artan tarımsal sulama talepleridir. Marmara Gölü’nden aşırı su talebi, besleyen küçük derelerin artan kuruma nedeniyle göle ulaşamaması gölün kışın da beslenememesini sağladı. Doğal su kalitesi, miktarı, biyolojik çeşitliliği bozulan gölün çevresindeki gübre, tarım ilacı, evsel ya da sanayi kirliliği biyolojik yıkıma yol açtı.” dedi.
“İklim değişikliğine ya da yağış azlığına bağlamak doğaya haksızlıktır”
Türkiye’deki 45 Ulusal Öneme Sahip Sulak Alan’dan biri Marmara Gölü’nün göz göre göre kurutulduğuna dikkat çeken Dr. Kesici, yaklaşık 500 balıkçının bulunduğu gölde 1963 yılında bin tona yakın balık avlanırken 2007 yılında bile 45 ton balık avlandığını vurguladı. Ege Üniversitesi’ne çok yakın gölün kendisi için ayrı önemi olduğunu ve öğrencilik yıllarında pek çok araştırma için kullandıklarını belirten Dr. Kesici, “1993 yılından itibaren su kayıplarının yanı sıra sazlık alanların gölden uzaklaşmasını defalarca rapor ettik. Balık yavrularının, su kuşlarının büyüme, beslenme alanlarını giderek daralmasının ciddi sorunlara işaret edeceğini defalarca dile getirip çözüm önerdik. 2020 Ağustos’unda su seviyesi 5 cm altına düştü. Gölün kurumasını iklim değişikliğine ya da yağış azlığına bağlamak doğaya haksızlıktır. Göl aşırı su alımı yani yıllarca gölü besleyen su miktarının kat kat üzerinde suyun alınması nedeniyle yok oldu. Göl çevresindeki köylerden sadece birinde ekolojik yani damla tarım yapılıyor. İyi yönetildiğinde bolluk, bereket veren su kaynakları kötü yönetildiğinde, açlık ve savaşlara neden olur. Su, hayatı şekillendiren ve sadece doğadan üretilen temel varlıktır. Unutmamalı ki doğada insandan başka canlılarda vardır.” diye konuştu.
Doğal gölün sadece adı kaldı
Dr. Kesici Marmara Gölü’nün canlanması için çözüm önerileri sundu. 1-Şimdiye kadar yapılanlara son verilmeli, baraj gölü muamelesi yapılmamalıdır. 2- Gölün doğal döngüsünü sağlayan su akışı sağlanmalı. Bilimsel yöntemlerle dip çamuru temizlenerek dinlendirilmesi ve alanın korunması zorunludur. 3- Kalan, balık ve diğer su canlıları benzer özellikteki sulak alanlara taşınmalıdır. 4-Marmara Gölü’nün çevresindeki sanayi-tarım alanlarından kaynaklanan besin tuzları girişi önlenmelidir. 5- Çevresindeki tarımsal amaçlı su kuyuları ve sondaj sistemleri belirlenmeli ve aşırı su çekimi durdurulmalıdır.
Tepeli pelikanlar için dünya çapında önemli
Uluslararası öneme sahip Önemli Kuş Alanı Marmara Gölü, kış aylarında 65 bin su kuşuna ev sahipliği yapıyordu. Küçük balaban, alaca balıkçıl, pasbaş patka, mahmuzlu kızkuşu ve bıyıklı sumrunun ürediği alanda kış aylarında küçük karabatak, tepeli pelikan, büyük ak balıkçıl, angıt, fiyu, elmabaş patka, pasbaş patka, dikkuyruk ve kılıçgaga gibi çok sayıda su kuşu bulunuyor. Bahri, kara boyunlu batağan, küçük ak balıkçıl, gri balıkçıl, gece balıkçılı, erguvani balıkçıl, kaşıkçı, kuğu, boz kaz, boz ördek, yeşilbaş, çıkrıkçın, elmabaş patka, sakarmeke ve uzunbacak gibi kuş türlerinin yanı sıra nesli tehlike altına girmek üzere olan tepeli pelikanların dünya nüfusunun yüzde 10’u Marmara Gölü’nde kışlıyor. Gölün kurutulması tepeli pelikan başta olmak üzere pek çok su kuşunun yaşamını tehdit ediyor. İki endemik balık türünün yaşadığı gölde balıkçılıkta tamamen bitti. Doğal halindeyken yılda 300 ton balık avlanan gölde 500 balıkçı teknesi vardı. İzmir Büyük Şehir Belediyesi, DSİ’ye başvurmuş ve Gördes Barajı’ndan göle su bırakılarak kurtarılmasını talep etmişti.
