Bu makalenin amacı tarihi süreçler arasında bir kıyaslama yada yargılama yapmak olmayıp tarihi kodlarımız arasında yer alan bir olgunun günümüze ışık tutmasını sağlamaktır.
İLTİZAM SİSTEMİ
Osmanlı Toprak Sisteminde (Miri, Mülk ve Vakıf araziler) “Miri” yani devlete ait olan ve aynı zamanda da “Salyaneli” yani yıllıklı eyaletler üzerinde ; vergisi doğrudan hazineye aktarılan “Mukataa” arazi çeşidi üzerinde uygulanan ; peşin vergi toplama usullerinden bir tanesi “İltizam” sistemidir.
Bu sistem esasen hızlı bir nakit akışı sağlama metodu olarak; Mukataa bir arazi üzerinde bulunan gelir kalemlerinin (maden gelirleri , gümrük gelirleri, arazi ve şahıs vergileri, dalyan ve tuzla gelirleri, arazi ve dükkan kiraları vb) birinin veya birkaçının bir araya getirilmesi ile oluşturulan Mukataa Birimlerinin gelirlerinden hazineye aktarılacak kısımlarının devlet tarafından peşin alınması üzerine kurulmuştur.

Selçuklu ve Emevi Devletleri zamanında da uygulanan bu sistemin Osmanlı Devletinde tam olarak ne zaman uygulanmaya başlandığı kesin olarak bilinmemekle beraber İltizam Sisteminin ilk kayıtlarına Fatih Sultan Mehmet (ö1481) zamanında rastlanmakta olup sistemin tamamen yozlaşması üzerine kaldırılması 1840 yılında Sultan Abdülmecid zamanında olmuştur.

Osmanlı Devletinin Miri topraklarında uygulanan diğer bir sistem olan Dirlik Sisteminde (Tımar Sistemi) ise işlenmesi için kendine verilen topraklardan elde edilen gelirlerden kendi payına olan miktarı düştükten sonra kalan miktarı hazineye aktarmak yerine ; belirli bir birim miktarın (örn 5bin akçenin katları kadar) katları kadar sayıda atlı asker beslenip savaş zamanında da Osmanlı Ordusuna atlı asker olarak verilmesiydi. Bu sisteme Tımarlı Sipahi Sistemi de denilmektedir.

TİCARİ FAALİYET ve TİCARİ İŞLETME KAVRAMLARININ KILAVUZLUK HİZMETLERİ İLE OLAN İLİŞKİSİ VE İDEAL BİR YAPI ÖNERİM
Kılavuzluk hizmetlerinin özel durumu ve doğası ile ticari argümanların birbirine geçtiği kılavuzluk hizmetleri ortamında; subjektif ve objektif unsurların olabildiğince netleşmesi için bazı hukuki detayları ortaya koymaya çalıştığım bu çalışmamı tüm denizcilik camiasının bilgisine sunuyorum.

Sonuna kadar okumayıp bir an önce ana fikri görmek isteyecek okuyucular için ana fikri en başta yazıp daha sonra detaylara girmeyi tercih ediyorum :

“Ülkemizde kılavuzluk hizmetlerinin tüm yönleriyle tam tanımı ve kapsamının yapılmamış olduğunu o yüzden de hizmetin icrasında karşılaşılan tüm detaylar tahtında farklı argümanların yarattığı karmaşanın devreye girdiğini söylememiz yanlış olmayacaktır.

İşin özünde yatan; ulusal egemenlikten kaynaklanan kamu menfaatini koruma yetkisi kullanımının özel hukuk ile yarattığı bu net olmayan işleyişin sis perdesini araladığımızda karşımıza çıkan manzara bize kılavuzluk hizmetlerinin ticari faaliyet kapsamında değerlendirilmesinin hatalı olduğunu göstermektedir.

Ayrıca bu sınırları belirsiz çerçevenin bize; işleyişin tartışmaya açık bölümleri için kendi çıtalarımızı (kriterlerimizi) ; kılavuzluk mesleğinin evrensel esasları doğrultusunda kendimizin çizmemiz sorumluluğunu yüklediğini söylememiz de yanlış veya eksik olmayacaktır.”

Ülkemizdeki devlet limanları, Türk Boğazları ve özelleştirilmiş limanlar ile tekil limanlar dışında kalan deniz alanlarındaki kılavuzluk ve römorkörcülük hizmetlerinin icralarının özel kuruluşlara verilme usulü konusundaki ihale beklentisi; Sayıştay’ın 2022 Eylül ayında yayınlanan “Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı 2021 yılı Denetim Raporunun” 50. sayfasında yer alan:

“BULGU 9: Kılavuzluk ve Römorkörcülük Hizmetleri Konusunda Özel Sektör
Kuruluşlarının Yetkilendirilmelerinin İhalesiz Olarak Komisyon Marifetiyle Yapılması”

Alt başlığında dile getirilmiştir.

Buna göre de söz konusu hizmetleri, ilgili bölgelerde bundan sonra vereceklerin tespitinde 4046 sayılı Özelleştirme Kanunu içerisinde yer alan Pazarlık ve Açık Artırma usülü üzerinden ihale yapılması; 9 Temmuz 2024 tarihinde Resmî Gazetede yayınlanan 7519 sayılı kanun ile 618 sayılı Limanlar Kanununa derç edilen ilgili madde ile yasallaşmıştır.

KILAVUZ KAPTANLARIN GEMİLERE BİNİŞ VE İNİŞ EMNİYETİNE BÜTÜNCÜL BAKIŞ-2
Eylül 2023’te kaleme almış olduğum Kılavuz Kaptanların Gemilere Biniş ve İniş Emniyetine Bütüncül Bakış (https://denizkartali.com/canbaz-mi-kilavuz-kaptan-mi-kilavuz-kaptanlarin-gemilere-binis-ve-inis-emniyetine-butuncul-bakis/) isimli makalemin devamı niteliğinde olan bu makalemde:

1- Borda İskeleleri / Merdivenleri (Accommadation Ladders) ve Sürme İskeleler (Gangways / Eski deyişle Gang Planks veya GangBoards)

2- İnsan Taşıma / Kreyn Sepetleri (Crane Man Baskets)

3- Helicopter ile Gemilere Biniş ve İniş

Başlıklarını açmaya çalışacağım.

Uyku kılavuz kaptanın sermayesidir

Bu durum; vardiyalarında iyi ve yeterli dinlenme fırsatı bulamayan tüm denizcilerin ortak sorunu ve denizcilikte emniyet kültürünün de en büyük tehditlerinden birisi olarak kendini göstermektedir. Kılavuz kaptanların “fatigue” seviyelerinin sadece vardiya içerinde değil, özel hayatlarında da takip edilmesi efektif dinlenme imkanlarının gerçekçi bir şekilde temin edilmesi adına çağdaş dünyanın artık bir gereği olarak kabul edilmelidir.

Kılavuz kaptanların ev hayatlarında da istirahatlerine ve sağlıklı yaşam kaidelerine riayet edebilmeleri, beraber yaşadıkları bireylerinde bu duruma yapacakları olumlu katkılarla mümkün olacağı açıktır. Mesleğin ifası boyunca yüksek seyreden kortizol hormonu seviyeleri damarları açıkça yıpratmaktadır. Üzerine bir de istirahat için ayrılmış zamanlarda da kandaki kortizol seviyelerini düşmesine katkı yapmayan ortamlara maruz kalmak uzun vadeli sağlıklı kalma halimizi zora sokacaktır.   

Yapılar kurmak, büyütmek ve korumak

Mesleki deneme tarzındaki bu makalemin konusu;, mesleğimin varoluşunun gerekliliklerine ilişkin farkındalığı, ülkemizin ve dünyanın güncel denizcilik aktörlerine en iyi şekilde ifade etmeye katkıda bulunarak, özünde, medeniyete karşı olan sorumluluklarımıza vurgu yapmaktır.

Daha kompleks bir medeniyet yapılanmasına erişebilmek; insanlık için ancak MÖ 3200’lerde yazının kullanılmaya başlanmasından sonra mümkün olabilmiştir. Çünkü ‘yazı’ kurulan yapıların muhafaza edilebilmesine olanak sağlamıştır.

Öyle ki yıkımın dehşetini ortaya koyması açısından bir kaç rakamı ifade etmek yeterli olacaktır. I. Dünya...

  Dörtnala gelip Uzak Asya’dan Akdeniz’e bir kısrak başı gibi uzanan bu memleket, bizim… İşte Türk Boğazları...