AMAÇ VE SÖYLEM FARKLI MI?
Yunanistan, Nisan ayında biyoçeşitliliği ve deniz ekosistemlerini koruma gerekçesiyle 780 milyon euroluk bir programın parçası olarak biri Ege Denizi’nde diğeri İyon Denizi’nde olmak üzere iki büyük deniz parkı oluşturmayı planladığını açıklamıştı. Ankara ise, Atina’yı jeopolitik hedeflerine ulaşmak için çevre sorunlarını istismar etmekle suçlamıştı.
“DENİZ PARKI PROJEMİZ TÜRKİYE’Yİ İLGİLENDİRMEZ”
“Action24” televizyon kanalına konuşan Yunanistan Başbakanı Kiryakos Miçotakis, “Bu deniz parklarını kendi karasularımızda kuruyoruz. Bu konuda anlamsız bir tartışma var. Plan Türkiye’yi ilgilendirmez. Eğer Türkiye, karasuları içerisinde kendi parklarını oluşturmak istiyorsa, bu beni ilgilendirmez.Bu parkların öne sürülen amacı, deniz canlılarını korumak. Türkiye’nin karasuları açıklaması önemli değil. Bizim karasularımızı değiştirmeyecek” sözleriyle Türkiye’ye meydan okudu. Yunanistan’ın Pazartesi günü çevre çalışmalarıyla birlikte sunduğu haritalara göre, 9,500 kilometrekarelik Ege parkı başlangıçta Türkiye’den daha güneydeki güney Kiklad adaları çevresinde genişleyecek.
Ege’deki statükonun bozulmaması kilit önem taşıyor
Yetkililer, Yunanistan’ın Ege Denizi’ndeki statüsü tartışmalı coğrafi formasyonlar üzerinde yaratması muhtemel fiili durumları Türkiye’nin bugüne kadar olduğu gibi, bundan sonra da kabul etmeyeceğinin altını çiziyor. Deniz parklarının ilan edilmesinin seyir, can, mal ve çevre emniyeti bakımından olası yansımalarına da dikkat çeken yetkililer, bu uygulamanın Ege’deki seyir alanlarını daraltmaması, seyir emniyetine aykırı bir durum teşkil etmemesi, uluslararası denizciliği olumsuz etkilememesi ve açık denizlere erişime engel olmaması gerektiğini vurguluyor. Yetkililer, Ege’de hukuki durumun değiştirilmesi ve seyrüsefer serbestisinin engellenmesi dahil, Türkiye’nin hak ve çıkarlarına halel getirebilecek hiçbir adımın ise karşılıksız kalmayacağına da işaret ediyor. Öte yandan yetkililer, uluslararası deniz hukukunun özelikle kapalı ve yarı kapalı denizlerde deniz çevresinin korunması konusunda kıyıdaşları daha sıkı işbirliğine teşvik ettiğinin hatırda tutulması gerektiğini belirtti.
Türkiye çevre denizlerine sahip çıkıyor
Türkiye Cumhuriyeti Dışişleri Bakanlığı ise, ” Ege ve Akdeniz gibi kapalı ya da yarı kapalı denizlerde tek taraflı tasarruflardan kaçınılması gerekmektedir. Uluslararası deniz hukuku, söz konusu denizlerde kıyıdaş devletler arasında çevre konuları dahil iş birliğini teşvik etmektedir. Bu bağlamda, ülkemizin Ege Denizi’nde bir kıyıdaş olarak Yunanistan’la iş birliğine her zaman hazır olduğunu hatırlatmak isteriz. Öte yandan, bu vesileyle, çevrenin korunması gibi evrensel değerlerin, birbiriyle bağlantılı Ege sorunları ve egemenliği uluslararası antlaşmalarla Yunanistan’a devredilmemiş bazı ada, adacık ve kayalıkların statüsüne ilişkin hususlar bağlamında istismar edilme gayretlerinin dün olduğu gibi bugün de bir sonuç vermeyeceğini yineleriz. Türkiye de deniz alanlarında çevreyi korumaya matuf projelerini önümüzdeki günlerde ilan edecektir.” açıklamasını yaptı.
Yunanistan’ın bu adımları yakından takip edilirken, Ege, Akdeniz, Karadeniz ve Marmara Denizi gibi tüm denizlerde muhtelif koruma alanları ve çevrenin korunmasına yönelik olabilecek diğer önlemler Türk yetkililerce mercek altına alındı. Bu konuda da yakın zamanda gelişmeler yaşanabileceği gelen kulis bilgileri arasında yer alıyor. Yetkililer, bundan sonraki adımın Türkiye’nin kendi deniz parklarını ilan etmesi olacağı değerlendirmesinde bulundu. Türkiye, 16 Nisan 2025’te “Deniz Mekansal Planlaması”nı duyurmuş ve ardından tescil sürecinin tamamlanmasıyla, Türkiye Deniz Mekansal Planlaması Haritası “MSPGlobal” platformunda yayımlanarak uluslararası erişime açılmıştı. Bu gelişmeyle Türkiye, deniz ve kıyı alanlarının sürdürülebilir kullanımına yönelik mekansal planlamasının uluslararası düzeyde tanınırlık kazanmasını ve resmi statüye kavuşmasını sağlamıştı.
Türkiye, Yunanistan’a cevaben kendi deniz parklarını ilan edebilir
AA’nın yetkililerden edindiği bilgiye göre Türkiye’nin Yunanistan’a cevaben kendi deniz parklarını ilan etmesi bekleniyor. Türkiye’nin, Yunanistan’ın biri İyon Denizi’nde diğeri Ege Denizi’nde olmak üzere iki deniz parkı düzenleyeceğini ilan etmesinin ardından kendi deniz parklarını ilan etmesi öngörülüyor. Yunanistan, AB’nin oluşturduğu “2030 Okyanus Koruma Hedefleri” kapsamında İtalya ve Türkiye kıyılarındaki adalarda “deniz parkları” kurma kararı aldı. Bu gelişmenin Yunanistan’ın statükoyu bozucu yeni bir teşebbüsü olarak görüldüğünü belirten yetkililer, söz konusu alanların hukuki statüsünün yanı sıra bilhassa Ege Denizi gibi yarı kapalı bir denizde seyrüsefer serbestisine ve emniyetine engel olmamasının ve Türkiye’nin diğer haklarının ihlal edilmemesinin önemine dikkati çekiyor.
Deniz parkı nedir?
Türk Deniz Araştırmaları Vakfı’nın (TUDAV) tanımına göre deniz parkı şu amaçlarla kurulur:
- Denizin belli bir bölgesini korumak
- Nesli azalan türlerle endemik canlıların yaşam alanlarını muhafaza etmek
- Sualtı güzelliğini insanlara göstermek
- Kitleleri çevre koruma konusunda bilgilendirmek
- Denizde bilimse çalışmalar yapmak
