AKDENİZ’DE VAROLMALARI BÜYÜK ŞANS
Hatay, Göcek ve Gökçeada açıklarında peş peşe yaşanan balina gözlemleri, denizseverlerin ve bilim dünyasının merakını cezbetti. Sosyal medyada sıkça sorulan “Bu dev canlılar kıyılarımıza neden geliyor?” sorusunun yanıtı, Akdeniz’in gizemli derinliklerinde ve denizaltı kanyonlarında saklı.
Son dönemde Türkiye kıyılarında peş peşe kaydedilen ispermeçet balinası (Physeter macrocephalus) görüntüleri, gözleri yeniden Mavi Vatan’ın zengin deniz ekosistemine çevirdi. Hatay’ın derin sularından Göcek’in muhteşem koylarına, oradan Ege’nin kuzeyindeki Gökçeada açıklarına kadar uzanan geniş bir hat üzerinde yapılan gözlemler, akıllara tek bir soruyu getirdi:
Neden geliyorlar?
Deniz araştırmalarından elde edilen güncel veriler, bu dev canlıların aslında kıyılarımıza “yeni gelen misafirler” olmadığını, aksine yüzyıllardır bu sularda yaşadıklarını ortaya koyuyor.
Akdeniz’e Sadık Bir Popülasyon
Yaygın inanışın aksine, ispermeçet balinaları Atlantik Okyanusu’ndan Akdeniz’e her yıl göç eden geçici ziyaretçiler değil. Yarı kapalı bir deniz olan Akdeniz’de, okyaynuslardaki soydaşlarından yarı izole şekilde yaşayan, buraya ait özel bir popülasyon bulunuyor.
Araştırmalar, tüm Akdeniz genelinde yaklaşık 1.800 – 2.000 civarında ispermeçet balinası olduğunu gösteriyor. Ancak bu nüfus havza içinde eşit dağılmış değil:
Batı Akdeniz: Atlantik’ten gelen besin açısından zengin suların etkisiyle daha üretken bir yapıya sahip. Balear Havzası ve Ligurya Denizi gibi geniş derin su alanları sayesinde popülasyonun yaklaşık %85-90’ına (1.600–1.700 birey) ev sahipliği yapıyor.
Doğu Akdeniz: Dünyanın en oligotrofik (besince fakir) denizlerinden biri olduğu için besin zinciri daha zayıf. Bu nedenle Doğu Akdeniz havzasında yalnızca 150 – 300 civarında bireyin yaşadığı tahmin ediliyor.
Rotayı Kanyonlar ve Derin Deniz Kalamarları Çiziyor
Peki, sayıları Doğu Akdeniz’de bu kadar azken, neden onları Hatay, Göcek ve Gökçeada gibi spesifik noktalarda görüyoruz? Cevap; balinaların beslenme haritası ve kıyılarımızın jeolojik yapısında gizli.
İspermeçet balinalarının ana besin kaynağını derin deniz kalamarları oluşturuyor. Bu dev canlılar, kıyıdan çok uzaklaşmadan aniden 1.000 ile 3.000 metre derinliğe inen denizaltı kanyonlarını ve çukurlarını mesken tutuyor. Türkiye kıyıları da bu dik derinleşme yapısıyla balinalara adeta birer “avlanma koridoru” sunuyor:
Göcek ve Fethiye Açıkları: Akdeniz’in en derin noktalarından biri olan ve İyon Denizi’nden Girit’in güneyine uzanan ünlü Helen Çukuru’nun (Hellenic Trench) hemen sınırında yer alıyor. Balinalar bu hattı doğal bir otoban gibi kullanıyor.
Hatay Açıkları: Levanten Havzası’nın derin su dinamiklerini barındıran bölge, balinaların geçiş ve beslenme rotası üzerinde stratejik bir durak niteliğinde.
Gökçeada ve Saros Körfezi: Kuzey Anadolu Fay Hattı’nın deniz altındaki uzantısı nedeniyle Saros Körfezi, aniden bin metrenin üzerine çıkan derinliklere ulaşıyor. Ege’deki derin hendekleri takip eden ispermeçetler, kalamar avlamak için bu dik kanyonları sıklıkla ziyaret ediyor.
“Neden Geliyorlar?” Değil, “Neden Daha Çok Görüyoruz?”
Deniz uzmanları, son yıllarda balina bildirimlerinin artmasının ekolojik bir göç patlamasından ziyade, toplumsal ve teknolojik bir değişimden kaynaklandığını belirtiyor.
Artık denizcilerin, balıkçıların ve mavi tur teknelerinin elinde anında yüksek çözünürlüklü kayıt alabilen akıllı telefonlar var. Ayrıca Türkiye’de deniz memelilerine yönelik bilimsel farkındalık projelerinin artması, vatandaşların yaptıkları gözlemleri uzmanlara ve kayıt merkezlerine daha hızlı iletmesini sağlıyor.
Özetle; İspermeçet balinaları kıyılarımıza yeni gelmedi; altımızdaki muazzam denizaltı kanyonları onların yüzyıllardır var olduğu, avlandığı yuvaları. Denizciler olarak bizler, sadece onların yaşam alanlarına ve mavi dünyalarına daha sık tanıklık etmeye başladık.
Batı Akdeniz’de neden daha fazla görülürler?
AKDENİZ EKOLOJİK MİRAS DERNEĞİ BAŞKANI DR. MERT GÖKALP
Yorumlar kapalı.