Orta Doğu’ya ve ardından Afrika’daki kışlama alanlarına doğru yolculuk
Avrupa ile Afrika arasındaki en önemli kuş göç yollarından birinin üzerinde bulunan Türkiye, her yıl milyonlarca göçmen kuşun binlerce kilometrelik yolculuğuna ev sahipliği yapıyor. Sonbahar göç döneminde Orta ve Doğu Avrupa’da üreyen leyleklerin neredeyse tamamı ile küçük orman kartalı popülasyonunun yüzde 90’ı Trakya üzerinden İstanbul Boğazı’na ulaşıyor; Anadolu, Toroslar ve Amanos Dağları üzerinden Orta Doğu’ya ve ardından Afrika’daki kışlama alanlarına doğru yolculuklarını sürdürüyor.
Ancak bu yolculuk Türkiye’de göçmen kuşlar için ciddi riskler barındırıyor. Yaşam alanı kaybı, avcılık ve tarımsal kimyasalların yanı sıra yalıtımsız elektrik direkleri ve enerji nakil hatları, özellikle büyük kanatlı ve süzülerek göç eden kuşların karşı karşıya olduğu önemli tehditler arasında yer alıyor.
Ölümler önlenebilir
2026 yazında İstanbul Tahtakale’deki tren hattının tek bir noktasında elektrik akımına kapılarak yaşamını yitiren 106 leyleğin tespit edilmesi, sorunun boyutunu bir kez daha gündeme taşıdı. Ardından farklı illerden elektrik iletim ve dağıtım hatlarıyla ilişkili yeni kuş ölümlerinin bildirilmesi, sorunun tek bir bölgeyle sınırlı olmadığını gösterdi.
Göç yorgunu kuşların dinlenmek ve gecelemek amacıyla kullandıkları elektrik direklerinin ölümcül bir tehdide dönüşmesinin önüne ise uygun teknik uygulamalarla geçmek mümkün.
WWF-Türkiye Doğa Koruma Kıdemli Uzmanı Can Yeniyurt, Dünya Göçmen Kuşlar Günü’nde bu ölümlerin önlenebilir olduğuna dikkat çekerek şunları söyledi:
“Dünya Göçmen Kuşlar Günü, kuşların sınır tanımayan yolculuğunu ve bu yolculuğun güvenliğini sağlama konusundaki ortak sorumluluğumuzu hatırlatıyor. Leylekler ve akbabalar gibi geniş kanatlı, süzülerek göç eden kuşlar elektrik hatlarında daha yüksek riskle karşılaşıyor. Ancak bu yaralanmalar ve ölümler önlenebilir. Hatların izole edilmesi ve görünür hale getirilmesi riski önemli ölçüde azaltıyor. WWF-Türkiye olarak geçmişte paydaşlarımızla yürüttüğümüz çalışmalar kapsamında, kelaynakların ölümüne neden olan elektrik direklerini ve hattın 2,4 kilometrelik riskli bölümünü izole ettirdik. Bu ve benzeri uygulamalar, doğru önlemlerin hayata geçirilmesi halinde elektrik hatlarından kaynaklanan kuş ölümlerinin azaltılabileceğini bilimsel olarak ortaya koyuyor. Bugün 70’i aşkın kurumun aynı çağrıda buluşması da artık ülke çapında somut adımlar atılması gerektiğini gösteriyor.”
70’i aşkın kurum aynı çağrıda buluştu
Son dönemde art arda yaşanan ölümlerin ardından Doğa Derneği, Eko Alan, Kuş Kolektifi ve WWF-Türkiye, göçmen kuşların güvenliği için ortak bir açık çağrı hazırladı. Sivil toplum kuruluşlarının, inisiyatiflerin, platformların ve ilgili oluşumların imzasına açılan çağrıya Türkiye’nin farklı bölgelerinden 70’i aşkın kurum destek verdi.
Çağrıda, göçmen kuşların güvenli yolculuğunun sağlanabilmesi için Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Enerji ve Tabii Kaynaklar Bakanlığı ile Tarım ve Orman Bakanlığı başta olmak üzere ilgili tüm kurumların koordinasyon içinde harekete geçmesi isteniyor.
Ortak çağrının beş temel talebi bulunuyor: Bilinen kritik noktalarda elektrik hatlarında acil izolasyon çalışmalarının başlatılması ve gerekli işaretlemelerin yapılması; ilgili kamu kurumları, TEİAŞ, TCDD, bölgesel elektrik dağıtım şirketleri ve özel hat sahiplerinin katılımıyla “Ulusal Göç Yolları Güvenliği Eylem Planı” hazırlanması; göç dönemlerinde ülke çapında kapsamlı izleme çalışmalarının yürütülerek ortak bir veri tabanı oluşturulması; başta Trakya ve Marmara olmak üzere göç koridorları üzerindeki riskli demiryolu, enerji iletim ve dağıtım hatlarının haritalandırılması ve ulusal mevzuatın kuş dostu altyapı uygulamalarını güvence altına alacak şekilde güçlendirilmesi.
Tahtakale’deki tren katener hatlarında yaşanan leylek ölümlerini belgeleyerek “Leylekler İçin Acil Çağrı” kampanyasını başlatan doğa korumacı Erdem Kuruca ise sorunun ulusal boyutuna ve izleme eksikliğine işaret ederek şunları ekledi:
“Tahtakale’deki vakalar, karşı karşıya olduğumuz sorunun yalnızca görünen yüzü. İstanbul gibi yoğun nüfuslu bir metropolde dahi bu toplu ölümler yıllarca aynı noktada yaşanmasına rağmen fark edilmediyse, Trakya ve Anadolu gibi daha geniş coğrafyalardaki izleme ve raporlama eksikliğinin ne boyutta bir tabloyu gizlediğini göz önünde bulundurmalıyız. Acilen riskli hatların haritalandırılıp ölüm oranının yüksek olduğu noktaların belirlenmesi ve koruma stratejilerinin elde edilen bu verilere göre oluşturulması şart. Gerekli adımlar atılmazsa benzer ölümler her yıl haber bültenlerimizin bir parçası olmaya ne yazık ki devam edecek.”
Her kuş önemli, her gözlem değerli
2026 Dünya Göçmen Kuşlar Günü, “Her Kuş Önemli – Gözlemleriniz Değerli” temasıyla kutlanıyor. Bu yılki tema, kuşların göç yollarının, popülasyonlarının ve karşılaştıkları tehditlerin belirlenmesinde toplumun yaptığı gözlemlerin ve katılımcı bilimin önemine dikkat çekiyor.
Türkiye’de elektrik hatlarında yaşanan kuş ölümlerinin kayıt altına alınması da riskli noktaların belirlenmesi ve gerekli önlemlerin alınabilmesi açısından kritik önem taşıyor. Ortak çağrıyı destekleyen kuruluşlar, ülke genelinde yaşanan vakaların sistematik biçimde kayıt altına alınmasını, ortak bir veri tabanında toplanmasını ve bu verilerin koruma çalışmalarına yön vermesini talep ediyor.
Göçmen kuşlar ülkelerin sınırlarını aşan, ortak bir doğal miras. Türkiye’nin taraf olduğu uluslararası sözleşmeler ve ulusal çevre mevzuatı da yaban hayatının ve göç yollarının korunmasına yönelik sorumluluklar getiriyor.
10 Ekim Dünya Göçmen Kuşlar Günü’nde 70’i aşkın kurumun ortak mesajı net: Gökyüzündeki binlerce yıllık göç rotasının elektrik hatlarında son bulmaması için önlenebilir risklere karşı şimdi harekete geçilmeli.
Ortak çağrıyı destekleyen kuruluşlar
AGRİDA Tarım ve Turizm Derneği, Akdeniz Koruma Vakfı, Ali İsmail Korkmaz Vakfı, Anadoluda Yaşam Tüketim Kooperatifi, Antakya Çevre Koruma Derneği, Ata Tohum Takas Derneği, Bakırköy STK Platformu, Çevre Dostları Derneği, Çukurova Ekoloji Hafıza Derneği, Dağyeri Köyü ve Çevre Köyleri Çevre Doğa ve Kültürel Değerleri Koruma Derneği, Doğa Araştırmaları Derneği, Doğa Derneği, Doğa İçin Sanat Derneği, Doğa Toplum ve Ekonomi Derneği, Doğadayız 54 Spor Kulübü, Eber Gölü Yaşasın Hareketi, Edirne Çevre Gönülleri Derneği, Eko Alan, Ekolojik Tarım Organizasyonu Derneği, Ekosfer, Ekosistemi Koruma ve Doğa Sevenler Derneği (EKODOSD), Elbistan-Afşin Hayatı ve Doğayı Koruma Platformu, Fatsa Doğa ve Çevre Derneği, Fethiye Ekolojik Yaşam Derneği, GAÜN Doğa ve Kuş Gözlem Topluluğu, Gerçek Eşitlik Nerede Derneği, Greenpeace Türkiye, Gümüşhacıköy Çevre Platformu, Hayvan Hakları İzleme Komitesi (HAKİM), İç Anadolu Çevre Platformu, İklim Adaleti Koalisyonu, İnsan Hakları Derneği Ekoloji ve Yaşam Hakkı Komisyonu, İstanbul Barosu Çevre, Kent ve İmar Hukuku Komisyonu, İstanbul Kuş Rasathanesi Derneği, İstanbul Veteriner Hekimler Odası, Kaş Çevre ve Kültür Derneği, Kazdağı Doğal ve Kültürel Varlıkları Koruma Derneği, KESK Enerji Sanayi ve Maden Kamu Emekçileri Sendikası, Kızderbent Savunması, Kocaeli Çevre Savunması, Kozalak Derneği, Köy Okulları Değişim Ağı Derneği, Kuş Araştırmaları ve Çevre Eğitimi Derneği, Kuş Kolektifi, Kuzey Ormanları Savunması, Lapseki Çevre Koruma Derneği, Leylekel, Marmaraereğlisi Çevre Gönüllüleri, Muğla Çevre Platformu, Niğde Çevre Eğitim Kültür Derneği, Ordu Kadını Güçlendirme Derneği, Pilarget Doğa ve Yaşam Derneği, Roots and Shoots Türkiye, Saha Derneği, Samandağ Çevre Koruma ve Turizm Derneği, Saros Gönüllüleri, Silivri Çevre Derneği, Sinop Çevre Dostları Derneği, Sinop Nükleer Karşıtı Platform (Sinop NKP), Sinop Nükleer Karşıtı Platform Derneği (SNKPDER), Sivil Alan Hareket Ağı, Süleymanpaşa Kent Konseyi, Tekirdağ Kent Konseyi, TEMA – Türkiye Erozyonla Mücadele, Ağaçlandırma ve Doğal Varlıkları Koruma Vakfı, TRAKUS, Trakya Toprağıma Dokunma Platformu, Türetim Ekonomisi Derneği, Türkiye Biyologlar Derneği, Türkiye Çevre Platformu, Türkiye Doğa Gözlem Topluluğu, Vegan Derneği (TVD), Yaşayan Kentler Doğa ve Rekreasyon Derneği, Yeşil Artvin Derneği, Yeşil Düşünce Derneği, Yeşil Sol Ekoloji Meclisi, Yunuslara Özgürlük Platformu, Yuvam Dünya Derneği ve WWF-Türkiye.
