“PARASIZ YATILI TIP OKUYUP DOKTOR OLMAK İSTERKEN KAPTAN OLDUM”
“1926 yılında Ordu’da doğmuşum. Ne güzel bir tesadüftür ki Büyük Önder Mustafa Kemal Atatürk’ün büyük kazanımı ve Türk halkına hediyesi Türk Kabotaj Hakkının 100. yılında bir asırlık ömrüm, mavi vatanın hürriyetiyle aynı yaştadır. Denizlerimizin özgürleştiği o tarihi yılda başlayan yolculuğum, bugün ay-yıldızlı bayrağın dalgalandığı limanlarımızın gururuyla bir asrı devirmenin onurunu yaşıyor. Bir asırlık ömrüm, kendi sularımızda efendi oluşumuzun yüzüncü yılıyla kucaklaşıyor. Ben doğduğumda Türk denizleri zincirlerini kırıyordu; bugün 100 yaşımda, o özgür suların kıyısında koca bir çınar olarak bu büyük mirasın canlı şahidi olmanın gururunu taşıyorum.
BİR İLANLA DEĞİŞEN HAYAT
Liseyi Trabzon’da 1944 yılında bitirdim. Dünya harbi şiddetiyle devam ediyordu. Temel gıda maddeleri vesikayla satılıyordu. Buna rağmen lisede eğitim şaşırtıcı derecede iyiydi. Devlet öğretmenleri askere alınmadığından öğretmen sıkıntısı yaşanmıyordu. İstanbul’da parasız yatılı tıp okuluna girip doktor olmak istedim. Babamdan aldığım 300 lirayla İstanbul’a geldim. Yaşım küçük olduğu için kabul edilmedim; dünyam karardı. Askeri tıbbiye, orman ve ziraat fakülteleri de aynı yanıtı verince Trabzon’a döndüm. Akşam gazetesinde yayımlanan hikâyeleri çok severdim.
Hikâyenin altında bir ilan gördüm:
‘Yüksek Deniz Ticareti Okulu Müdürlüğü’nün güverte ve makine bölümlerine lise mezunları alınacaktır.’
Güverte bölümünü bitirenler uzak yol güverte zabiti, makine bölümünü bitirenler gemi makineleri işletme mühendisi unvanı alacaklardı. Ortaköy’deki okula gittim, O ne okuldu ya Rabbim! Deniz kenarında gül bahçeleri, tenis kortları, basketbol ve voleybol sahaları… Rıhtıma bağlı dört gemi vardı: Ertuğrul, Söğütlü, Yıldız Kotrası ve Hamit Naci. Havuzdaki filikalar ise yelken ve kürek eğitimleri için bekliyor. Okul saray gibi. Böyle güzel bir ortamda okudum ve denizi sevdim.
“DİPLOMALARIMIZI ULAŞTIRMA BAKANI KASIM GÜLEK’İN ELİNDEN ALDIK”
“Şevki Kurtuluş, Sadi Vakkas Çeliker ve Şevket Gürler ile M/T Akar’da staj yaptık. 1948 yılında, Ortaköy’deki Yüksek Denizcilik Okulu’nun bahçesinde, 1 Temmuz Kabotaj ve Denizcilik Bayramı kutlandı. Biz de diplomamızı Ulaştırma Bakanı Kasım Gülek’in elinden aldık. 26 güverte, 23 makine öğrencisi denizlere açılmak için hazırdık.
UNUTULAN BİR KAHRAMAN: ALEMDAR KURTARMA GEMİSİ
Çok gemide çalıştım ama önce Alemdar gemisini anlatmak isterim. Fransızlarla yapılan ve 21 Ekim 1921 tarihinde imzalanan Ankara Antlaşması’na bu geminin etkisi büyüktür. Belki de dünya denizcilik tarihinde benzeri az görülen bir olayın mekanıdır Alemdar. Kurtuluş Savaşı’nın tek deniz muharebesi Alemdar’ın güvertesinde yaşanmıştır. Alemdar kahraman bir gemidir ve ulusal kurtuluş tarihimizin ilk deniz şehidi Recep Kâhya da unutulmamalıdır “
ALEMDAR’IN KAPTANLIĞI: GENÇ BİR DENİZCİNİN GURURU
“1955 yılında Alemdar’a kaptan olarak atandım. O zaman 27 yaşındaydım. Kurtarma işleri tehlikeli olduğu için kıdemli kaptanlar kurtarma kaptanlığını kabul etmiyordu. Ben, Alemdar’ın kaptanlığını üstlendim. 12 yıl boyunca Alemdar gemisinin kaptanlığını yaptım. Bu benim için büyük bir onur ve gurur kaynağıdır. Alemdar Kuruçeşme’de demirliydi. 50 metre boyunda bir kurtarma gemisinin kaptanı olmak büyük bir sorumluluktu. Maalesef Alemdar gemisi de korunamadı. Hurdaya çıkarıldıktan sonra parçalanıp adeta iğneye dönüştürüldü. Oysa böyle bir geminin müze olarak korunması gerekirdi. Bu geminin hurdaya verilmesi bana göre Türk denizcilik tarihinin en acı olaylarından biridir.”
KABOTAJ: DENİZLERDE EGEMENLİĞİN İLANI
“Nüfus kâğıdımda doğum tarihim 1 Temmuz 1926 olarak yazar. Bu tarih aynı zamanda Kabotaj Kanunu’nun yürürlüğe girdiği gündür. Gerçek doğum tarihim 22 Eylül 1927, ama o yıllarda nüfus kayıtları farklı tutuluyordu. Bu nasıl oldu? Çocukluğumda çok erken gelişmiş bir çocuktum. 5-6 yaşlarındayken öğretmenler beni sınava aldılar ve ilkokula birinci sınıftan değil, ikinci sınıftan başlattılar. Yani ilkokula doğrudan ikinci sınıftan başladım. Ancak ilkokulu bitirme zamanı geldiğinde okul yönetimi bana ‘Diplomanı bir yıl sonra alacaksın. Çünkü bu yaşta bir çocuğa diploma vermemize yasalar izin vermiyor’ dedi. Bunun üzerine babamla birlikte mahkemeye başvurduk. Babam şahitler getirdi ve “Bu çocuk aslında daha önce doğmuştur” dedi. O dönemde nüfus kayıtları düzenli değildi. Sonuçta benim doğum tarihim nüfus kâğıdında 1 Temmuz 1926 olarak yazıldı. Böylece benim doğum tarihim, tesadüfen de olsa, Kabotaj Kanunu’nun kabul edildiği günle aynı tarih oldu.
Kabotaj benim için milli çıkarlar için direnmek demek. Kabotaja kadar limanlarımızda taşımayı yabancılar yapıyordu. Mustafa Kemal Paşa buna karşı çıkarak ‘Böyle şey olur mu?’ dedi. Türk limanları arasındaki bütün taşımaların Türk bayraklı gemiler ve Türk vatandaşları tarafından yapılması gerektiğini söyledi. İşte Kabotaj Kanunu bu anlayışla çıkarıldı. Bu kanunla Türkiye Cumhuriyeti’nin denizlerdeki egemenlik hakkı fiilen hayata geçmiş oldu. 1 Temmuz 1926 tarihi bu yüzden çok önemlidir. Çünkü bu tarih yalnızca bir kanunun yürürlüğe girdiği gün değildir. Aynı zamanda Türkiye Cumhuriyeti’nin denizlerdeki özgürlüğünün başladığı gündür. Türk milletinin kendi limanları arasında özgürce ticaret yapabilmesinin, kendi denizlerinde söz sahibi olmasının başlangıcıdır. Bu nedenle benim için de çok kıymetli bir tarihtir.”
“GENÇLER ÖĞRENDİKLERİNİ KİTAP HALİNE GETİRMELİ”
“Öğrendikleri her şeyi kitap haline getirsinler ve kendilerinden sonra gelecek denizcilere miras bıraksınlar. İngilizceyi ana dilleri gibi bilmeliler. Dünya denizlerinde çalışacak bir denizci için bu şarttır. Çünkü dünya denizlerinde çalışacak bir denizci için bu önemlidir. Ben 25 yıl süren araştırmayla İngilizce-Türkçe denizcilik sözlüğü hazırladım. Dünya denizlerinden Türk denizciler bana telefon eder. ‘Abi Allah senden razı olsun, sözlüklerin olmadan sefere çıkmıyoruz’ derler. İşte beni 99 yaşına kadar diri tutan şey de budur. Yazdığım kitaplar ve denizlerdeki arkadaşlarımın bana yaptıkları o telefonlar… Açık denizlerden gelen o sesler benim ruhumu tazeliyor.
“DENİZCİLİK BİR AŞKA BENZER”
“Çıktığım seferler benim hayatımda büyük bir dönüm noktası oldu. 1950 yılında Amerika’yı gördüm. Trabzon Lisesi mezunuyum. Denizcilik okuluna o yıl ilk kez liseliler alınmıştı. Okulun sistemi değişmişti. Biz o yeni sistemin ilk öğrencilerinden olduk. Bir baktım Karadeniz seferleri yapıyorum, ardından Amerika seferleri… Bambaşka dünyalar gördüm. Gençlere özellikle şunu söylerim:
Denizcilik hayatı aynı zamanda bir macera hayatıdır. Karadeniz seferlerinde başka olaylarla karşılaşırsınız, Amerika seferlerinde başka. Yolda gördüğünüz fırtınalar, limanlar, insanlar… Bunların hepsi birer hatıradır. Denizcilik öyle bir meslektir ki, bir kere içine girdiniz mi artık vazgeçmek çok zordur. Çünkü denizde her an, her dakika yeni bir olay, yeni bir macera, yeni bir heyecan vardır. Hiçbir şey yokken birdenbire bir S.O.S. çağrısı gelir. Bir bakarsınız bir gemi hasar görmüş, insanlar denize dökülmüş, geminin bordası çatlamış, patlamış. 2. Dünya Savaşı sırasında yapılmış bazı Amerikan gemileri vardı. Onlar büyük dalgalarla karşılaştığında gövdelerinde çatlaklar oluşabiliyordu. Amerika’ya giderken geminin gövdesinde bir çatlak oluştu. Hemen kaynak yapıldı ama bize ‘Türkiye’ye dönün’ dediler. Ama biz ‘Geri dönecek adam mıyız?’ dedik. Çatlak gövdeyi kaynakla güçlendirdik ve yolumuza devam ettik. Sonunda Türkiye’ye döndük.”
ORDULU KAPTAN ORDULU GELİN ORDU GEMİSİ
“Ordu’luyum ve evlenmek istediğim günlerde çalıştığım geminin adı Ordu. Trabzon’dan geldik, Ordu’ya demirledik. Orada düğün yapıldı. Gelin de düğünden sonra gemiye geldi. Biz de gemide bir düğün daha yaptık. Geminin içinde küçük bir kutlama oldu, birlikte yemekler yedik. Yani, Ordu gemisi, Ordulu gelin, Ordu’da düğün ve ben Ordulu damat ve kaptan.
“BİR DAHA DÜNYAYA GELSEM YİNE DENİZCİ OLURUM”
“Bir gün dünyaya yeniden gelsem yine aynı mesleği seçerim. Yine denizci olurum, yine bu okula girerim.”
Murat Nurova’nın gözünden Kaptan Refik Akdoğan
“Denizcilik mesleğinin duayenlerinden Kaptan Refik Akdoğan’ın özellikle yazma tutkusuna değinmek gerekir diye düşünüyorum. Denizcilik mesleğinde İngilizce bilmenin ve konuşabilmenin önemine vurgu yapmak için İngilizce–Türkçe sözlük hazırlamakla başlayıp; uzun soluklu çalışmalarına çeşitli mesleki yayınları, hatıralarını, hatta roman ve hikâye denemelerini de ekleyerek birikimlerini ve araştırmalarını derleyen, kalıcı hale getiren… İdeallerini büyük bir tutku ve azimle gerçekleştirmek için, halen ileri yaşına rağmen katkı sunan; denizci sivil toplum örgütlerinin kuruluş ve gelişme dönemlerinde rol oynayan mücadeleci bir meslek büyüğümüz. Bu sözler, sadece bir “anlatı” değil; kuşaklara ilham verecek bir portre. Yazdıklarıyla, yetiştirdikleriyle ve denizcilik kültürüne bıraktığı izlerle Refik Akdoğan, yalnızca bir kaptan değil mesleğin hafızasını diri tutan bir yol gösterici olarak anılıyor.”
BEYBABA REFİK AKDOĞAN’IN KENDİ SESİNDEN GENÇLERE TAVSİYESİ
“CUMHURİYET İÇİN SANİYENİ BOŞ GEÇİRMEYECEKSİN; ÇALIŞACAKSIN”
