Deniz Kartalı

KAPİTÜLASYONLARDAN KABOTAJA… EMEKLİ KORAMİRAL EKMEL TOTRAKAN DENEYİMİYLE

Kabotaj Kanunu’nun yürürlüğe girdiği 1 Temmuz (1926) günü, bildiğiniz üzere Kabotaj ve Denizcilik Bayramı olarak kutlanır(1). İlk Osmanlı padişahları daha çok Batılı tüccarların Osmanlı topraklarında ticaret yapmasını kolaylaştırmaya dönük ekonomik ayrıcalıklar verme yoluna gittiler.Ragusa adlı İtalyan şehrine 1365’te sağlanan olanaklarla başlayan bu süreç, daha sonra Cenovalı ve Venedikli tüccarların benzer haklar elde etmesiyle sürdü.Fatih Sultan Mehmet 1453’te İstanbul’u feth edince ,Bizans’ın daha önce Avrupalı tüccarlara tanımış olduğu ayrıcalıklarını bazı küçük sınırlamalar koyarak korudu. Kapitülasyonların Osmanlı topraklarındaki yabancıların statüsünü de düzenleyen kapsamlı bir nitelik kazanması, Kanuni Sultan Süleyman döneminde Fransa’yla yapılan sözleşmeyle başladı.Kanuni ile birlikte Karasal ayrılacıklara bir de denizsel ayrıcalıklar ilave edildi.

KAPİTÜLASYONLARDAN KABOTAJA… EMEKLİ KORAMİRAL EKMEL TOTRAKAN DENEYİMİYLE
355 views
03 Temmuz 2023 - 0:18

KAPİTÜLASYONLARDAN KABOTAJA

Osmanlı Devleti’nin egemenliğini sınırlayan ve zamanla Osmanlı ekonomisinin gelişmesini köstekleyen kapitülasyonların olumsuz sonuçları, XIX.yy’da daha belirgin hale geldi. Yerli sanayi dalları kapitülasyonların korunması altında ülkeye giren yabancı mallarla rekabet edemeyerek çökme noktasına kadar vardı. Eşit olmayan gümrük ve vergilendirme koşulları,yerli girişimcilerin büyük zarar görmesine yol açtı. Kabotaj hakkının yabancılara bırakılması nedeniyle, Türk gemiciler kendi karasularında gemi işletemeyecek duruma düştü. Osmanlı kıyılarında yürütülen balıkçılık ve süngercilik bile, yabancıların tekeline girdi. Kapitülasyonlara bağlı olarak Osmanlı topraklarındaki yabancı uyruklar, insan hakları ve bireysel özgürlükler bakımından üstün ve ayrıcalıklı bir konum kazandılar .Bir Fransız pasaportu taşımak, yabancılara her türlü kovuşturma ve her türlü hukuki yükümlülükten kurtulma olanağı sağlıyordu. Yukarıda da belirtildiği üzere evvela 1365 lerde verilmeğe başlayan bu haklar, her Osmanlı Hükümdarı zamanında, ne yazık ki giderek genişletilmiştir.

Bunun Osmanlı’ya verdiği zararlar geç te olsa anlaşılmağa başlandığı zamanlarda kaldırılmağa çalışılsa da, yabancı devletlerin şiddetli itirazları karşısında bu gayretler bir işe yaramadı. I.Meşrutiyet döneminde iktidara gelen İttihat ve Terakki Cemiyeti,1914’te Birinci Dünya Savaşı’na hazırlanırken, kapitülasyonları tek yanlı olarak kaldırdığını açıkladı.Bu karara aralarında Osmanlı Devleti’nin müttefiki Almanya’nın da bulunduğu Avrupa ülkeleri yine hemen tepki gösterdi. Savaşta uğranan yenilginin ardından ise 1920’de İmzalanan Sevr Antlaşması’nda kapitülasyonların yeniden yürürlüğe konmasına ilişkin bir maddeye de yer verildi. 1983-1984 yıllarında Yüksek Denizcilik Okulu Komutanlığım esnasında, 1908 yılında (E)Deniz subayı olan Yzb.Hamit Naci tarafından, Türkiye’nin bence ilk özel okulu olarak kurulan Okulun,kuruluş ve mezuniyet kutlamalarının, kuruluş tarihi olarak bilinen 1908 tarihi esas olarak yapılması dikkatimi çekmiş ve Deniz Kuvvetleri Komutanlığı Lalahan arşivlerinde yaptırmış olduğum bir araştırmada, Abdülhamit’in Yüksek Denizcilik Okulu’nun kurulması ile ilgili olarak bir fermanına rastlanılmıştı.

Ticaret-i Bahriye Kapudan ve Çarkçı Mekteb-i Alisi Şube-i Mahsusası

Fermanda “Artık denizlerimizde, fenerlerimizde,liman ve gemilerimizde yabancıların kullanımına dur denile,öyle bir mektep açıla ki o mekteplerden mezun olanlar buraları donata” yazılı idi.(2)Bunun üzerine Heybeliada’da bulunan Deniz Harp Okulunda “Ticaret-i Bahriye Kapudan ve Çarkçı Mekteb-i Alisi Şube-i Mahsusası ” adı altında, 5 Aralık 1884 te şimdiki Yüksek Denizcilik Okulu’nun ilk olarak açılmış olduğu anlaşılmış oldu. Abdülhamit’in bu mantığı aslında, “Kabotaj” ile eş anlamlıdır. Hükümdarlığının başlarında 2 tane Denizaltı satın almak,böyle bir eğitm kuruluşunun açılışına ön ayak olmak gibi faydalı işlere imza atmış olan vesvese kurbanı II.Abdülhamit, bu devrimsel etkinliklerini devam ettireceğine, Abdülaziz’den aldığı o muazzam donanmayı Haliç’te çürümeğe mahküm etmiştir.Bu çürüme aslında Deniz ve Denizcilik kültürümüzün çürümesi demekti.1926 yılına kadar Kabotaj hakkımız geri alınamamış ve yabancılara verilen haklar yine yürürlükte kalmıştır. Ama ilgili devletler 24 Temmuz 1923 tarihli Lozan Antlaşması’nın 23. maddesiyle kapitülasyonların bütünüyle kaldırılmasını kabul etti. 20 Nisan 1926 tarihli ve 815 sayılı Türkiye Sahillerinde Nakliyat-ı Bahriye ve Limanlarla, Karasuları Dahilinde İcra-i Sanat ve Ticaret Hakkında Kanun’la kabotaj hakkı Türk yurttaşlarına bırakıldı.Bu tarihsel akış, daha fazlası ile benim bulduğum gibi, değişik başlıklarda internette bulunabilir.

Kapütülasyonlar, bir ülkenin savaşsız olarak ticaret, hukuk,insan hakları v.b. gibi alanlarında, kendi vatandaşlarını hiçe sayarak, yabancılara ayrılacıklar tanımak üzere imzaladığı bir “teslim” belgesidir.Ama ne yazık ki,vatandaşlarımızın çoğunluğu bu günü, nasıl bir devrim olduğunun farkında olmadan sadece bir bayram havasında kutlamaktadır. İsterseniz elinizde mikrofonla çıkın meydanlara ve eğitim seviyesi farkı gözetmeksizin bugünün neden önemli olduğunu vatandaşlara sorun bakalım ne netice alacaksınız?Bugünün, sadece yağlı kazık,deniz sporları,denizde eğlenceler bayramı olmadığının, Atatürk’ün yabancılara attığı en büyük tokatlardan biri olduğunun, Ülkemiz’e ne gibi yararlar sağladığının, özellikle çocuklarımızın beyinlerine yerleştirilmesi gerekmektedir. Hatta olur olmaz şekilde diğer bayramlara yapılan ek tatillerden 1 gün tasarruf edilerek, bu önemli günü de resmi tatil yapsak ne olur sanki? Unutmayalım ki İngiltere’yi “United Kingdom” yapan ve hala öyle anılmasını sağlayan da O’nun Deniz Kuvvetleridir.

Bugünü bizlere kazandıran ve Lozan’da bu hakkın geri alınmasını kaydettiren Atatürk ve İsmet Paşa’yı saygı ve minnet ile anıyor, tüm deniz şehitlerimize rahmetler, Mavi Vatan sevdalılarına da hayırlı seyirler diliyorum. “Kabotaj ve Denizcilik Bayramımız “ kutlu olsun.Selam, sevgi ve saygılar.

 

Ekmel TOTRAKAN

(1)Günümüzde çoğunlukla 1Temmuz için “Denizcilik ve Kabotaj Bayramı” deniliyor.Ben her zaman ve her yerde “Kabotaj ve Denizcilik Bayramı” diyerek Kabotaj’ı öne çıkarmayı amaçlıyorum.
(2)Bu ferman, Komutanlığım esnasında Okul’a bir müze kazandırmak için başlatılan çalışmalar esnasında müze olarak ayrılan küçük bir salonda çerçeveliterek asılmış idi.
Kaynak:Muhtelif Tarihi vesikalar.””

KÖŞE YAZARLARI
GÜNLÜK HABER AKIŞI
STM’DEN DUVAR ARKASI RADAR
GÜNLÜK HABER AKIŞI
ÇiN UZAY HACMİNİ ARTIRIYOR
GÜNLÜK HABER AKIŞI
DAĞIN KRALI
GÜNLÜK HABER AKIŞI
TOPRAK ZAFERE SÜRÜYOR
GÜNLÜK HABER AKIŞI
CAM ŞİŞE ATMA ORMANI YAKMA
GÜNLÜK HABER AKIŞI
SHENZHOU 15 YERYÜZÜNE DÖNDÜ
GÜNLÜK HABER AKIŞI
İSTANBUL PLAJLARI YAZA HAZIR
GÜNLÜK HABER AKIŞI
HAYDİ GÖLDE BALIK TUTALIM…
GÜNLÜK HABER AKIŞI
RENK KODLU MARS HARİTASI
GÜNLÜK HABER AKIŞI
Bugün Dünya Yunus Günü!
GÜNLÜK HABER AKIŞI
YUNANİSTAN’DA TREN KAZASI
GÜNLÜK HABER AKIŞI
RÖMORKÖR ALABORA OLDU
GÜNLÜK HABER AKIŞI
TÜRK GEMİSİ KARAYA OTURDU
GÜNLÜK HABER AKIŞI
EYT 1 YIL ERTELENEBİLİR
GÜNLÜK HABER AKIŞI
ENGELLİLERİN ACI FERYATLARI
GÜNLÜK HABER AKIŞI
YİNE SINIFTA KALDIK
GÜNLÜK HABER AKIŞI
SULAK ALANLARI ONARMA ZAMANI
GÜNLÜK HABER AKIŞI
Anneler Günü Kutlu Olsun

Copyright © 2024 Deniz Kartalı. Tüm Hakları Saklıdır.   |   Gizlilik Politikası