Artan dünya nüfusu karşısında çok hızlı azalan doğal kaynakların çoğaltılması için bilim insanları çeşitli çözüm önerileri üretiyor. Dünya genelinde deniz ürünlerindeki azalma çiftlik ürünlerinin tezgahlarda yerini almasına yol açıyor. Sahip oldukları ekonomik değer nedeniyle aşırı avcılığa maruz kalan ıstakozların popülasyonunu arttırmak için Çanakkale Onsekiz Mart Üniversitesi Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Fakültesi Yetiştiricilik Bölümü Öğretim Üyesi Prof. Dr. Umur Önal bir proje geliştirdi.
Azalan balıkçılık kaynaklarına dikkat çekerek doğal kaynakların akuakültür (çiftlik üretimi) yoluyla desteklenebileceğini vurgulamak için Türkiye’de ilk kez uygulanan proje ile ıstakoz yavruları laboratuvar ortamında büyütüldü. Ülkemiz sularında da bulunan ve ekonomik değeri yüksek olduğu için aşırı avlanan Avrupa Istakozunun yavrularını özel geliştirdiği bir sistemde 5 cm’e kadar büyüten Önal, 9 haftalık sürecin ardından 150 yavruyu Çanakkale Boğazı’na bıraktı. ÇOMÜ Dardanos Yerleşkesindeki Deniz Canlıları Araştırma/Uygulama Merkezi’nde yetiştirilen ıstakozlar Prof. Dr. Umur Önal’ın gözetiminde Avcılık ve İşleme Bölümü Öğretim Üyeleri Prof. Dr. Adnan Ayaz, Prof. Dr. Uğur Altınağaç ve Dr. Öğretim üyesi Alkan Öztekin’den oluşan dalış ekibi tarafından Çanakkale Boğazı’nın uygun derinliğindeki yapay resif ortamına indirildi.
Doğal dengenin korunması için üretildi
Doğal dengenin korunması için her türün çok önemli olduğunu söyleyen Prof. Dr. Önal, Türkiye’de ilk uygulanan çalışmasını Milliyet’e anlattı. Yüksek Mühendis Hakan Baki’nin desteğini vurgulayan Prof. Dr. Önal, “Avrupa ıstakozunun ekonomik değeri fazla olduğu için tüm dünyada aşırı avcılık baskısına maruz kalıyorlar. Türkiye’de 2000’lerin başında 20-25 ton olan üretim son yıllarda 2-3 ton seviyelerine geriledi. Kayıt dışı avcılık bu rakamlara dahil değil. Istakoz tüketiminin çok olduğu İngiltere ve Norveç gibi ülkelerde ıstakoz popülasyonlarında büyük azalmalar oldu. Bu azalma ıstakozun insan eliyle üretilmesinin önünü açtı. Karada kurulan ıstakoz kuluçkahanelerinde yetiştirilen genç ıstakozlar doğal ortamlarına bırakılmaya başlandı. Böylece, doğadaki ıstakoz popülasyonlarındaki azalma engellendi. ÇOMÜ Deniz Bilimleri ve Teknolojisi Fakültesi olarak Türkiye’de ilk kez ıstakoz yavrularını Dardanos Yerleşkesi’nde büyüttük. 9 haftada 4-5 cm olan denize bırakılabilecek boya ulaştırdık ve yapay bir resif alanına bıraktık” dedi.
Müsilaj, aşırı avcılık ve kirlilik en büyük tehdit
Marmara Denizi’ni etkileyen musilaj, kirlilik ve aşırı avcılık gibi faktörlerin deniz dibinde yaşayan ıstakoz popülasyonlarını azalttığını söyleyen Prof. Dr. Önal, “Bu pilot çalışma ıstakozların Türkiye’de de üretilebileceğini gösterdi. Doğal yollarla dünyaya gelen bireylerin on binde bir olan yaşam şanslarını yüzde 3’e çıkarttık. Elbette yetiştirilen genç bireyleri doğaya bırakmak azalan popülasyonlar için tek başına çare değildir. Deniz tabanında ıstakozlara özel yapay resifler oluşturulmalı ve bu canlıların doğal ortamlarında hayatta kalma oranlarını arttırmaya yönelik yapılar oluşturulmalı. Ayrıca resiflerin olduğu bölgeler dalışa ve avcılığa kapatılmalı. Bir ıstakoz ancak 5 yaşından sonra üremeye başlıyor. Yetiştirme-stoklama-koruma aşamalarını bütün olarak içeren istikrarlı çalışmalar yapmalıyız” dedi.
ÇOMÜ Rektörü Prof. Dr. Sedat Murat ise, Türkiye’de ilk kez gerçekleşen projenin önemine işaret ederken “Istakoz Türkiye’de oldukça az ve pahalı bir deniz ürünü. Bu adımın bereket getirmesini diliyoruz. En kısa zamanda Marmara Denizinin ve Çanakkale Boğazının müsilajdan temizlenmesini ve deniz ürünlerinin de denizlerimizde çoğalmasını umuyoruz” dedi.
