15 gün önce zorunlu tutulan kapsayıcı mektup
Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı’na bağlı Denizcilik Genel Müdürlüğü, 1 Aralık’tan itibaren Türk boğazlarından yüklü olarak geçecek ham petrol taşıyan gemilerin sigorta kuruluşlarından, gemi detayı ve yüküyle ilgili kapsayıcı bir mektubu zorunlu kılmıştı. 9 gündür uygulanan ‘kapsayıcı mektup’ nedeniyle Rusya’nın Novorossisk limanından gelen tankerlerin İstanbul Boğazı’nın Kilyos girişinde bekleyişi sürüyor. Giderek uzayan gemi kuyruğuyla ilgili yurt dışından tepki görüldüğü öğrenilirken, Denizcilik Genel Müdürlüğü yeni bir açıklama yaptı. DGM, ” Avrupa Birliği yaptırımları nedeniyle Türk Boğazlarından ham petrol yüklü olarak geçen gemilerin P&I (Koruma ve Tazmin) sigortalarının geçersiz olması ve bir kaza durumunda sigortanın tazmin edilememesi söz konusu olmaktadır. 1 Aralık 2022 tarihi itibari ile, ülkemiz karasuları ve milyonlarca insanımız yaşadığı kadim sehirlerimizi korumak amacıyla, bu sıkıntılı süreç geçinceye kadar olmak üzere, ham petrol taşıyan ve Türk Boğazlarından geçmek isteyen tankerlerin tarafımıza sunduklari sigorta poliçelerinin, bu poliçeleri düzenleyen sigorta firmalarınca teyit edilmesi uygulaması baslatılmıştır. Talep edilen teyit mektubu, sadece söz konusu geminin bogaz geçişinde sigortasının geçerli olduğuna dair olup yaptırımlara tabi sigorta poliçesi geçersiz olacak herhangi bir gemi için teyit mektubu sunulması gibi bir talebimiz bulunmamaktadır” denildi.
Günlük kirası 100 bin dolar olan tankerler
Sayıları 20-25 arasında değişen tankerlerin beklemesini uzmanlar Milliyet için yorumladı. Kaptan ve gemi işletmecisi Levent Akson, P&İ sigortasının kulüp sigortası (koruma ve tazmin) olduğunu belirtirken, ” Türk Boğazlarından yüklü ya da boş geçişte tankerlerin neden olacağı deniz kirlliği ve çevre zararlarında bu sigorta devreye girer. İdarenin yüklü tankerlerden istediği teyit mektubu doğrudur. Çünkü devam eden savaş, ABD ve AB’nin Rusya çıkışlı ham petrole uygulamakta olduğu yaptırımlar nedeniyle, Rusya’dan yükleme yapan geminin sigortasını geçersiz kılar. Bu gemilerin birinin günlük kirası 50 bin -100 bin dolar arasında değişiyor” dedi.
Karar doğru uygulama yanlış
Akson, “Geminin tahliye limanına geç varmasından dolayı oluşacak tazminat kayıpları günlük kayıpların üzerinde. İdarenin 2 haftalık süre sonunda uygulaması yanlıştır. Doğru uygulamayı ABD’nin COFR teminatında görülür. Certificate of Financial Responsibility’a göre teminat almayan hiç bir gemi ABD Münhasır Ekonomik Bölgesi’ne giremez. Yapılması gereken Türkiye’nin onayladığı Türkiye’de yerleşik sigorta şirketini yetkilendirmesiydi. Deniz kirllilği ve çevre zararları gibi detayları yazan poliçeye sahip olmayan hiçbir geminin Türk Boğazlarından geçmesine izin verilmemeliydi. bu olmadığı için Karadeniz’de beklemeye devam eden gemilerin çaresizliği sürüyor” dedi.
Türk P&I girişimi olumlu sonuçlanır
NAVİS Akademi yazarlarından deniz jeopolitiği uzmanı Alp Kırıkkanat ise, ” Türkiye, Türk Boğazları’ndan geçecek tankerlerin P&I sigortalarının geçerli ve kapsayıcı olduğunun onayına ihtiyaç duyuyor. Rus ham petrol ihracatına yönelik G7 tavan fiyatı uygulaması nedeniyle petrol tankerlerinin İstanbul Boğazı’nda kuyruk oluşturuyor. Küresel tanker filosunun yüzde 95’ini kapsayan Londra’da ki Uluslararası P&I Kulüpleri Grubu (IG-International Group) üyelerine, Türkiye’nin istediği onay yazısının gönderilemeyeceğini bildirdi. Türk P&I’nın yaklaşımı çözüm odaklı görünüyor. Mevcut poliçelerine ilaveTürk Boğazlar Bölgesi ve limanlarını kapsayacak çevre ve enkaz kaldırma ile sınırlı özel bir P&I poliçesinin satın alınması öneriliyor. Tarafların bu öneriye sıcak bakacağını düşünüyorum.’’ diye konuştu.
Yeni bir sigorta modeli uygulanabilir
Deniz hukuku avukatı Ahmet Can Bozkurt, “2022 Haziran’ında AB, Rusya’ya yeni yaptırımlar öngördü ve Rus ham petrolünün yasaklar getirdi. İlgili bakanlık, poliçe sunma gerekliliğine ek yaparak, Türk Boğazlarından geçecek ham petrol yüklü tankerlerden bu poliçelerin geçerliliğine dair teyit yazısı isteyeceğini belirtti. Sorunun kısa vadeli çözümü için tarafların verilecek teyit mektubunun içeriği konusunda anlaşması gerekiyor. Uzun vadeli ve hatta zaten önceden de var olan teminatsız kalma riskini bertaraf etmek için sigorta modeli oluşturululabilir” dedi.
Petrol boru hattı öneriliyor
Levent Akson bu konuda Rusya’nın da yapabileceklerinin olduğunu vurgularken, ” 2005 yılında açılan BTC boru hattıyla tezimizi başta Uluslararası Denizcilik Örgütü ( IMO ) olmak üzere tüm uluslararası platformlarda savunduk. Rusya’dan deniz yoluyla her yıl taşınacak 50 milyon ton ham petrolü Türk boğazlar yerine boru hattı ile Ceyhan’a aktarıyoruz. Rus petrolünü boru hattıyla Novorossiysk üzerinden direkt ya da Samsun üzerinden Ceyhan’a getirelim. Böylece Türk boğazlarından geçecek yılda 150 milyon ton ham petrolünüzün yaratacağı riskleri taşımayalım” dedi.
İstanbul’da 12 tanker bekliyor
Gerekli işlemleri tamamlayan tankerlerin geçişlerine izin verildiği belirtilen DGM; “Karadeniz yönünden Türk Boğazlarını geçmek isteyen 24 ham petrol tankerinden 8’i, P&I sigortasının geçerli olduğuna dair teyit mektubunu sunarak geçişini tamamlamıştır. 4 ham petrol yüklü tanker uygun teyit mektubunu sunarak İstanbul Boğazı geçiş planlamasına alınmış olup geçmeleri bekleniyor.” açıklamasını yaptı. 12 ham petrol tankerinin henüz uygun teyit mektubunu sunmadığını belirten DGM; Aralık ayında Rusya’dan gelerek İstanbul Boğazı’ndan geçen tankerlerinin taşıdığı ham petrol miktarının 885 bin tona ulaştığını ekledi. Bekleyen tankerlerle ham petrol miktarının 1,8 milyon ton oldouğu vurgulanırken, “Çanakkale Boğazından geçmek için Marmara Denizi’nde bekleyen ham petrol yüklü teyit mektubu sunmayan 8 tankerden 5’i denizlerimizde risk oluşturmamaları amacıyla karasularımızın dışına çıkarılmıştır. Marmara Denizinde bekleyen 4 ham petrol tankeri ise gerekli teyit mektubunu sunarak Ege Denizi’ne geçmiştir. Sadece bir ham petrol tankeri uygun mektubu sunamamıştır. Çanakkale Boğazından geçmek için Ege’de bekleyen 3 tankerden 2’si teyit mektubuyla geçerken mektubu sunan bir ham petrol yüklü tankerin geçişi planlanmaktadır.” denildi.
