Aslan balığının verdiği ilham

Tropik sularda ve okyanuslarda yaşayan deniz canlıları tüm dünyanın geleceğini tehdit eden iklim değişikliğiyle daha önce yaşam alanı bulmadığı sularda görülebiliyor. Hint Okyanusu ve Büyük Okyanus kökenli deniz canlıları Kızıldeniz üzerinden girdikleri Süveyş Kanalı’nı kullanarak Akdeniz’e gelirken, kanalı yapan Fransız mühendis Vicomte Marie Ferdinand de Lesseps anısına ‘lesepsiyen türler‘ olarak adlandırılıyor. Doğal olmayan bir göç sonucu yerleştikleri Akdeniz’de barbun, lüfer, mezgit gibi yerel ve endüstriyel türleri yuvalandıkları alandan uzaklaştıran lesepsiyen türler, okyanuslarda hayatta kalmalarını sağlayan doğal silahlarıyla ölüm bile saçıyor. Kimisi insanı öldürebilecek zehirleriyle kimisi uzun dikenleri ya da güçlü dişleriyle diğer canlılara kıyasla üstün olan lesepsiyen türler, hayatta kalma ve çoğalma becerilerini kullanarak gerçek anlamda bir istilacıya dönüştü. Kıyılarımızdaki istilacı tür sayısı 100’ü geçerken bilim insanları söz konusu tehlikeyi anlatmak için çabalıyor. Deniz biyoloğu Mert Gökalp ve ekibinin Bodrum, Kaş, Fethiye ve İzmir kıyılarında 2 yılda çektiği ‘İstilacılar’ belgeseli kıyılarımızda büyüyen canlı tehdidini gözler önüne seriyor.

YENİLMEZ AVCILAR ÇOĞALIYOR

İstanbul Akvaryum’un desteğiyle çekilen belgesel Akdeniz havzasının güncel su altı ve su üstü ekolojik yaşamına ışık tutuyor. Mert Gökalp, “Aslan balığından ilham aldık ve tüm istilacıları tanıtmak istedik. Çünkü hem çok güçlü hem de kıyılarımıza giren ilk istilacılardan. Güney Amerika Karayipler sahilindeki aslan balığı gözlemini yapan Prof. Dr. Uzay Sezen ile kararı verdik. Aslan balığı, kayalık zeminlerde yaşayıp saklanırken endemik papaz balıkları, kardinaller, bodur ıstakoz, yengeç gibi canlılarla besleniyor. İhtişamlı gövde uzantıları ve devasa yüzgeçleriyle kamuflaj oluşturarak mükemmel bir avcı. Avcı balıklar zehirli dikenlerinden ve uyarıcı renklerinden çekiniyor. Çok güçlü ve kıyılarımızdaki yenilmez bir avcı olduğu için çok çoğaldı” dedi.

Tank gibi deniz kestanesi zehir saçan balon balığı

Belgeselde Büyük Balon balığının da anlatıldığını belirten Mert Gökalp, “Çok iyi bir avcı. Sırtta leopar benzeri bir desene sahip torpil şeklinde gövdeli. Müthiş bir yüzücü. Dişleri çelik bir oltayı bile kesebilen bir gaga yapısında. Oltaya ve ağa takılan canlıların yaydığı titreşimleri ve kokuları rahatlıkla algılıyor ve bu av gereçlerine büyük zarar veriyor. Etlerinde büyük miktarda tetrodotoksin barındırıyor. Kalamar, ahtapot ve subye gibi kafadanbacaklılara büyük zararı var. Hiçbir canlı bununla beslenemiyor, en tepedeki avcı. Aslan balığını bile yiyor. Cüce balon balığı ise büyük balon balığından 13 kat daha fazla zehir toksin barındırıyor.  Kum ve çakıl zeminlerdeki tüm ufak omurgasız, kabukluları tüketiyor. Fırsatçı ve açgözlü bir balık.  Sayıları aşırı arttı. Uzun dikenli deniz kestanesi ise müthiş uzunlukta sivri dikenlere sahip, dikenlerini bir deniz kestanesine göre oldukça gizli hareket ettirebiliyor. Tank gibi bir canlı. Zeminde hızlı hareket ediyor ve kayalardaki algleri tüketiyor. Bu 3 türün doğal avcısı yok. Çok hızlı ve çoklu ürüyorlar” dedi.

Dönüm noktası 2013-2016 yılları arası

17 bin kara ve deniz canlısına ev sahipliği yapan İstanbul Akvaryum’un denizlerimizdeki istilacı yayılımı ve aslan ve balon balığının tehlikesine dikkat çekmeyi amaçladığını vurgulayan Mert Gökalp, Süveyş Kanalı’nın genişletilme çalışmalarına dikkat çekti. Gökalp, “Artan deniz trafiğine cevap vermek için Süveyş Kanalı’nın genişletilmesine 2013 yılında başlandı, 2016’da tamamlandı.  Düzenli göç bu inşaat sırasında ürkütücü boyutlara ulaştı. Daha önce ancak gemilerin balast(denge) sularıyla gelebilen istilacılar kanal genişleyince ellerini kollarını sallaya sallaya hatta göstere göstere girdiler. Su sıcaklıkları da alışık oldukları ortamı sağlayınca artık kalıcı oldular ve yerel türler kadar insanları da tehdit ediyor. Aslan balığının tüketilmesi, avcılık yapılarak mücadele kadar iklim değişikliğinin etkilerini yavaşlatmalıyız. Atık deşarjı, kıyısal talan, kıyı alanlarında inşaat yapılmamalı canlılar için yeterli ekosistemi bırakılmalı.” dedi.

Kıyılarımızda Sokar balığı(iki tür), Çizgili barbun balığı, Nil barbunu, Rapana deniz salyangozu, 9 çizgili kardinal balığı, Balta balığı, Asker balığı, Çizgili Kedi balıkları, Gargur balıkları, Mnemeiosis leidyi taraklısı, Beroe ovata taraklısı, Ters-düz deniz anası gibi istilacıların yanı sıra deniz tavşanları, süngerler ve alglerden de istilacı türler yaşıyor. Belgeselin daha önce çekilen Lüfer ve Orfoz gibi belgesellerde olduğu gibi uluslararası etkinliklere ve yarışmalara gönderileceği öğrenildi. İstilacılar belgeselinde aslan balığı, sokar balığı ve uzun dikenli deniz kestanesinin yenilebileceği bu şekilde sayılarının azaltılabileceğinin altı çiziliyor.