Vanlı Mehmet Efendi’nin yaptırdığı Vaniköy Cami
Padişah IV. Mehmed, Çengelköy-Kandilliarasında bir Türk köyü kurulması görevini şehzadelerinin hocası Vanî Mehmed Efendi’ye vermişti. Van’da doğup büyüdüğü için Vanlı anlamına gelen Vanî ön adıyla anılan Vanî Mehmed Efendi’ye verilen arazide, Türk nufüsunun artması için kendi ismini taşıyan semte medrese, çeşme ve yalı yaptırmıştı. 1665 tarihinde yapılan cami ise semtin sembolleri arasında günümüze kadar geldi. 15 Kasım 2020 günü yaşanan yangın sonucu büyük oranda tahrip olan caminin restorasyonu Kalyon Vakfı tarafından sürdürülüyor.
Kalyon Vakfı, İstanbul Vakıflar 2’nci Bölge Müdürlüğü ve Mehmed Vanî Vakfı arasında imzalanan “Restorasyon Protokolü” kapsamında yenilenen caminin birkaç aya kadar hizmete açılacağı öğrenildi. Caminin ilk yapıldığı yıllarda olduğu gibi çam kerestelerinin Balıkesir-Dursunbey’den, meşe kerestelerinin Karabük Yenice’den, mermerlerinin ise en kaliteli mermerin çıktığı Marmara Adası’ndan getirildiği öğrenildi.
“3 boyutlu tarama verileri en büyük şansımız oldu”
Öte yandan caminin eski görüntüsüne kavuşması için çalışan ekibin 6 kadın tarafından yönetildiği öğrenildi. Vaniköy Camii Restorasyonu Proje Müdürü Yüksek Mimar Nuran Nar, “Kâgir kısmı çok az. Yangından sonra ahşap kısımlarından geriye çok az şey kalmış. Ama yangından bir yıl önce eserin 3 boyutlu tarama yöntemiyle rölövesinin alınması bizi çok mutlu etti. böylece restorasyon projesi için elimizde güçlü bir verimiz oldu. Cami, minare ve şadırvan duvarlarında, 1960 yıllarındaki restorasyonda ve sonraki dönemde yapılan çimento harçlı sıvaların raspasını yaptık. Raspa sonucunda cami üst kot pencerelerinin teğet kemerlerine, şadırvanın cephelerinde ise mermer çeşme aynalarına ulaştık. Hünkâr Kasrı’nın zemin katında yangının etkisi ile tahrip olan sıva parçaları kaldırıldığında, bezemeli başlıkları olan ahşap sütunlar ortaya çıktı. Yapı üzerinde tespit edilen bu ve benzeri verilerle Vaniköy Camii, aslına uygun malzemelerle yeniden yapılarak ayağa kaldırıldı” diye konuştu.
“Kütüphane özelliğini koruyacağız”
İstanbul Boğaziçi’nin tarihine tanık olan Vaniköy Camisi’nin tekrar hizmete açmak için gün saydıklarını belirten Kalyon Vakfı Yönetim Kurulu Üyesi Mehmet Kalyoncu, “18 aydır gece gündüz, büyük bir özveri ve titizlikle çalışıyoruz. Toplumsal sorumluluk yaklaşımıyla Türkiye’nin kültürel mirasına sahip çıkarak, ülkemize duyduğumuz insanî ve vicdanî bağlılıkla, hikâyesi yüz yıllara uzanan şehirlere vefa projeleri hayata geçirmek istiyoruz. Hünkâr Kasrı’nın zemin katı kütüphane olacak. Yaklaşık bin 600 eser bulunacak. Böylece bir ibadethane olmanın ötesinde yıllarca bir sosyalleşme mekânı görevini sürdürmüş” dedi.
Restoratör Reyhan Atabey ise, ” Geçmişten günümüze bir öğreti olarak gelen erkek egemenliğinin inşaat sektöründeki etkisinin azaldığı Vaniköy Camii restorasyon şantiyesinde görülmektedir. Proje müdüründen şantiye şefi, saha mimari ve restoratörlerine kadar teknik personel tamamen kadınlar tarafından yönetilmektedir. Kadın olarak sahada birebir görev yapmak, detayları daha hızlı daha doğru ve detaycı düşünce ile çözmek ve uygulatmak restorasyonun her saniyesine müdahil olmak bizleri inanılmaz mutlu ediyor ve gururlandırıyor. Erkeklerin daha yoğun olduğu bu sektörde kadın olarak görev almak güzel ve değişik görünse de zor yanlarını da görüyoruz. Kadınları daha naif ve zayıf hissediyorlar ama bu şantiyede hiçbir zaman hissettirmeden gücümüzün son anına kadar çalışarak şantiyemizi bu zamana getirdik.” dedi.Vaniköy Caminin yenilenmesini yürüten isimler arasında 6 kadın bulunuyor. Mimar Rumeysa Çakmak, İş güvenliği uzmanı Edanur Haylaz Noorı, Restoratör Reyhan Polatdemir Atabey, Yüksek Mimar Zeynep Uğur İslam, Restoratör Gamze Karaçul ve Proje müdürü yüksek Mimar Nuran Nar, kadın ve anne hassasiyetiyle çabalıyor.
