YÖNETMELİKLE ÖNÜ AÇILDI
1993 sonrası özel şirketlerin faaliyet alanına açılan hizmetlerde, 1998’e kadar herhangi bir mevzuat bulunmuyordu. 1998 ve 2002 yönetmelikleri Danıştay tarafından iptal edilince süreç yeniden düzenlemesiz kaldı. 2019 yılında çıkarılan yönetmelik ile Boğazlar’daki hizmetler bile özel şirketler tarafından verilebilecek şekilde düzenlemeler yapıldı. Çok sayıda şirket olmasına karşın, hiçbir kriter dikkate alınmadan izinler birtakım özel şirketler arasında paylaştırıldı. Boğazlar’daki emniyetin özele devredilmesiyle yargıya taşınan yönetmeliğin yürütmesi, Danıştay tarafından durduruldu. Daha sonra 2020 yılında çıkarılan yönetmelikte Boğazlar’a ilişkin düzenlemenin değiştirilmesi dışında bir değişiklik yapılmadan 2019’daki izin dağıtılan şirketlere aynı şekilde izinler dağıtıldı. Yönetmeliklerle hizmetlerin tamamen özel şirketler arasında paylaştırılmasına yol açıldı.
SAYIŞTAY DİNLENMEDİ
İhaleler yapılmadan, hiçbir objektif kriter uygulanmadan verilen izinler hem yargının hem de Sayıştay’ın radarına girdi. Sayıştay’ın 2021 tarihli raporu, hizmetlerin “rekabetçi ihale yöntemleri” kullanılmadan özel şirketlere verilmesini kamu zararına işaret ederek eleştirdi. Aynı yıl bu şirketler 1,7 milyar TL’nin üzerinde gelir elde etti.
Büyük bölgelerin izinlerinin verildiği Ankaş, Marin Römorkor Sanmar, Uzmar ve Arpaş’ın 2020 yılında verilen izinleri, İdare Mahkemesi kararları ile iptal edildi. Bu kararlar izinlerdeki usulsüzlüğün altı çizilerek Danıştay tarafından da onandı.
Bu şirketler hakkında Rekabet Kurumu tarafından 2020 tarihlerinde aldıkları izinlerle ilgili olarak “rakipler arası rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalar yapmak suretiyle diğer rakip firmaların faaliyetlerinin zorlaştırılması ve pazarın rakip teşebbüslere kapatılması” gerekçesiyle Nisan ayında inceleme başlatıldı.
20 YILLIĞINA ÖZELE
2024’te Limanlar Kanunu’na eklenen maddeyle ihale usulü zorunlu hale getirildi. Ancak kanunun Devlet İhale Kanunu’na tabi tutulmaması yeni tartışmalar yarattı. Limanlar Kanunu’nda yapılan değişiklikle Ulaştırma ve Altyapı Bakanlığı, Türkiye’deki 15 kılavuzluk bölgesel hizmet sahasının işletme hakkını 20 yıllığına özel sektöre devretmek için başlattığı ihale süreci devam ediyor. Yaklaşık 2 milyar dolar olduğu tahmin edilen bir pastanın özel sektöre dağıtılması planlanıyor.
Ancak yargı kararlarıyla izinleri iptal edilmiş şirketler faaliyet göstermeye devam ediyor. Kıyı Emniyeti Genel Müdürlüğü ise bu hizmetleri kendi imkânlarıyla yürütebilecek kapasitede olmasına rağmen devre dışı bırakılıyor.
Kaynak: BİRGÜN GAZETESİ- HAVVA GÜMÜŞKAYA
