UNESCO Dünya Kalıcı Miras Listesi’ndeki Patara Antik kenti, Antalya’nın Kaş ilçesine 42 km mesafede. Akdeniz’in en eski medeniyetlerinden Likya birliğinin başkentliğini yapan Patara’nın tarihi 2800 yıl öncesine dayanıyor. 1600 yıl önce yaşadığı düşünülen ve Noel Baba olarak bilinen Hıristiyan azizi Saint Nicholas’ın doğduğu yer olarak bilinen Patara’nın zengin tarihi ve doğal güzelliklerini daha iyi tanıtmak için Kültür ve Turizm Bakanlığı, 2020’i Patara yılı ilan etmişti. 10 kilometrekarelik alana kurulan Patara Antik Kenti’nde 32 yıldır kesintisiz çalışan bilim insanı Prof. Dr. Havva İşkan Işık, Romalı tarihçi Livius’un Patara’dan ‘Caput gentis Lyciae’ yani ‘Lykia soyunun başkenti’ olarak söz ettiğini belirtti. Işık, “Bu tanımın açıkça ortaya koyduğu gibi, resmi kuruluşu M.Ö. 167 olarak kabul edilen, ancak varlığı M.Ö. 2’inci binyıldan algılanan Lykia Birliği’nin başkentidir ve birlik arşivi buradadır. Patara’nın güçlü konumu M.S 43’de Roma İmparatoru Claudius’un oluşturduğu Lycia Eyaleti, M.S. 79’da ise İmparator Vespasianus’un oluşturduğu Lycia-Pamphylia çifte eyaletinin başkenti olmasıyla sürmüştür” dedi.
Patara arkeolojik mirasın ve tarihin harman olduğu kenttir
Prof. Dr. Işık, “Kazı buluntularının dip tarihi M.Ö 6’incı binyıla iniyor. Patara, binyıllar boyunca yerleşim alanı olmuş. Konumlandığı coğrafyada eşsiz doğal mirasında ev sahibidir. Muhteşem kumsalı, kum tepeleri ve Caretta carettaları ile anılır. Patara’da kazılar 1988 yılında başladı. Hep büyüyen, çok disiplinli ekiplerle ve uzun sürelerle çalıştık. 2 yıldır, bakanlığımızın yerinde uygulamasıyla 12 aylık kazı statüsündeyiz. Ekip üyeleri içinde yirmiden fazla kazı başkanı ve yüzey araştırması yapan bilim insanı yetişti. Başarı, başta kurucu kazı başkanımız Fahri Işık olmak üzere 32 yıldır burada çalışan tüm bilim insanlarının, öğrencilerimizin, işçilerimizin ve bağlı olduğumuz kurumların. Patara’nın önemini tümüyle anlatmak zor. Tarihteki yerini borçlu olduğu liman erken zamanlardan beri Anadolu kıyılarındaki merkezlerden biri. Ayrıca tiyatro, liman caddesi, meclis binası, deniz feneri, liman hamamı, Nero hamamı, geç antik surlar, bazilika, mezar kilisesi, kent kapısı ve Tepecik erken yerleşimi başta olmak üzere kentin en büyük yapılarının kazıları tamamlandı. Tepecik nekropolü, anıt mezarlar ya da seramik fırınları gibi alanlardaki çalışmalar aralıklı olarak gündeme alındı. Sondajlarla tarihleme ve katman belirleme yapıldı. Uluslararası bilim camiasında öne çıkan çok sayıda akademik yayın yaptık” dedi.
Meclis Binası ve Deniz Feneri
TBMM Başkanlığı’nın restorasyonunu üstlendiği meclis binasını anlatan Işık, “İlk meclis söylemi doğru değil. Ama çok daha özel. Aydınlanma Çağı’nın ünlü düşünürü Montesquieu’nun en mükemmel Cumhuriyet modeline sahip olduğu söylediği Likya Birliği’nin toplantılarını yaptığı meclistir. Roma imparatorlarından Nero Patara’da, MS 64/65 yıllarında denizcilerin selameti için iki deniz feneri yaptırmıştır. Antik dünyada sadece Roma yazılı kaynaklarından bilinen yol anıtlarının dünyada kazıyla belgelenen tek örneği Patara’da. Yüzyılın epigrafi buluntusu kabul edilir ve adı monumentum patarensis’dir. Patara, dinler tarihi açısından çok önemlidir. Antik dünyanın en ünlü Apollon kehanet merkezinden biri Patara’dadır. Tanrı Apollon’un sıfatları arasında yer alan Lykegenes sözcüğü onun Lykia soyundan geldiğine işaret eder. Hristiyan Dünyası’nın erken ve Katolik Kilisesi’nin önemli azizlerinden St. Leo ve St. Paregorius, MS 3. yüzyılın ortalarında Patara’da yaşamış ve burada din şehidi olmuşlardır.
“Noel Baba Aziz Nikolaos Pataralıdır”
Popüler kültüre Noel baba olarak giren Aziz Nikholas’ın Patara’da yerli bir ailesinin oğlu olduğunu belirten Işık, “Demre’deki kilise ise mezar kilisesidir. Patara’daki biri bazilika ve 10 kilise- şapel Hristiyanlık açısından önemini gösteriyor. Patara Osmanlı Devleti’nin Sultan II. Abdülhamid tarafından yaptırılan ilk Telsiz Telgraf İstasyonu’na da ev sahipliği yapar. 850 km’lik mesafeyi aşan istasyonlar büyük vizyon projesinin kanıtları. Benim için 32 yıllık kazı geçmişimin her günü ilginç ve benzersiz. Çünkü toprağa bir arkeoloğun elinin değdiği her anda, daha önceden hiç kimsenin görmediği bir bulgu, bir eser çıkar gün yüzüne. Çoğunda tarih yeniden aydınlanır. Arkeologlar kazıda sabırla sınanırlar. Yeraltı mezarlarındaki kazılarım, deniz fenerini ortaya çıkarma sürecim ve bu yaz tiyatronun sahne binasındaki heykellerin ortaya çıkışı çok özel anlar” diye konuştu.
Pandemi sürecinde Patara
Kültür ve Turizm Bakanı Mehmet Ersoy’un önerisi ve Cumhurbaşkanı Recep Tayyip Erdoğan’ın onayıyla 12 Şubat’ta 2020 yılının teması seçilen Patara’da çalışmaların hız kesmediği öğrenildi. Prof. Dr. Işık, “Kent kapısı restorasyonu tamamlandı, sütunlu caddede yeni sütunlar ayağa kaldırıldı, yazıtlar yerlerine kondu. Ören yerinin karşılama merkezi ve otopark düzenlemesi yapıldı, tiyatroda kültürel ve sanatsal etkinliklere olanak sağlayan statik güçlendirme, geçici kullanım platformları, oturma sıralarında yerinde düzenlemeleri yapıldı. Sahne binasının kazısı tamamlandı. Deniz feneri restorasyon projesi uygulamaya başlandı. Kısıtlamalar sırasında Telsiz Telgraf İstasyonu restorasyonu ve müzeleştirmesi tamamlandı. Çevre düzenlemesi, kamera sistemleri ve engelli yolları yenilendi. Patara, Cumhuriyet Konseri başta olmak üzere pek çok sanat etkinliğine ev sahipliği yaptı. Pandemiye rağmen Patara, ziyaretçi sayısında tüm zamanların rekorunu kırdı. Patara, tarihteki sayısız önemli olaya tanıklığı, benzersiz doğası, kumulları, Caretta carettalarıyla ülkemizin sahip olduğu en önemli zenginliklerden biri. Yılın her günü ziyaret edilebilen Patara’ya tüm kültür ve doğa dostlarını davet ediyorum” dedi.
İş Bankası kitabı ve belgeseliyle Patara’yı anlatıyor
Patara Antik Kenti’nde yapılan kazı çalışmalarını Türkiye İş Bankası, Şişecam ve Türkiye Sınai Kalkınma Bankası (TSKB) 2016 yılından beri destekliyor. Zeugma, Teos, Nysa ve Kaman/Kalehöyük’teki çalışmalarada destek veren İş Bankası’nın İş Kültür Yayınları’ndan çıkan “Patara: Kent-Liman-Kült” kitabı Likya Birliği’nin başkentiyle ilgili daha geniş ve derin bir bilgi sunuyor. Türkiye İş Bankası’nın Patara Antik Kenti ile ilgili hazırladığı belgesel izleyenleri tarihte benzersiz bir yolculuğa çıkaracak.
