Dünyanın koronavirüsle mücadelesi birinci yılına girerken Türkiye’de virüsün yayılım hızını için 56 saat süren sokağa çıkma yasağı uygulanıyor. Kış mevsimi sürdüğü için aile bireylerinin 2,5 gün süren kısıtlamalarda kesintisiz evde kalmasında ortam havasının zararlı olabileceğini belirten Marmara Üniversitesi Kimya Bölümü Öğretim Üyesi ve Türkiye Kimya Derneği Başkanı Prof. Dr. Bahattin Yalçın bazı tavsiyelerde bulundu. Prof. Dr. Yalçın, “Araştırmalarda, karbondioksit (CO2 ) ve nem/sıcaklık değerlerinin normalden yüksek olduğunda; öğrenme kapasitesinin azaldığını, dikkatin dağıldığını gösteriyor. CO2 değerinin yüksekliği ortamdaki virüs sayısıyla doğru orantılı. Yani ortamdaki CO2 değeri ne kadar yüksekse, bulaşma riski o kadar yüksek. Çevre şartları aşırı bozulmuşsa, vücut kendini savunamaz. Savunma mekanizmaları iflas eder veya yetmez, insanın dengesi ve vücut kimyası bozulur. Yetişkin birinin saatte 30 metreküp temiz havaya ihtiyacı var. Bu nedenle kapı ve pencereler açılarak 2-3 saatte bir evin havalandırılması gerekmekte” dedi.
“Burnu kapatmayan maskenin anlamı yok”
İbn-i Sina’nın ‘Toz olmasaydı insan ömrünün 1000 sene olmaması için hiçbir sebep yoktu’ sözünü hatırlatan Prof. Dr. Yalçın, “Toz solunum sistemiyle akciğerlere yerleşir ve kana karışarak sağlığı olumsuz etkiler” dedi. Yalçın; “Yapı malzemelerinin geliştiği, çift pencerelerin, PVC pencerelerin, hava geçirmeyen plastik ve yağlı boyaların yoğun kullanıldığı, hava giriş ve çıkışını önleyecek izolasyonların yapıldığı ortamlarda havalandırma daha önemli hale geliyor. Damlacıklar kısmen daha büyük partiküller olduğu için 1,5 metreden sonra ağırlıklarından dolayı yere düşer. Bu nedenle 1,5 metreden uzak kalındığında bulaş riski azalır. Havayı çeviren klimalar virüsün yayılmasında risk yaratır. Maske filtre göreviyle virüs yükünü azaltır. Burun ise virüsün giriş kapısı olan ACE-2 reseptörlerini en çok bulunduran organdır. Burnu dışarıda bırakarak takılan maskenin koruyuculuğu yoktur. Koranavirüs özellikle soluk alışverişi, konuşma öksürme veya hapşırmayla oluşan damlacıklarla bulaşıyor. Büyük damlacıklar daha çabuk yere çökerken havada asılı minik parçacıklar (aerosol) saatlerce havada kalabiliyorlar. Bu yüzden iyi havalandırılmamış kapalı alanlarda virüsün bulaşma riski yüksektir” dedi.
“Asansörde konuşulmamalı”
Kapalı ortamda nemin yüzde 40-60 ve sıcaklık değerinin ise 23-30 derece aralığında olması gerektiğini vurgulayan Prof. Dr. Yalçın, “Nem değerinin istenilen aralıkta olması virüs partiküllerin yere düşerek bulaşma riskini azaltır. Solunum damlacıkları toz veya Covid-19 gibi küçük parçacıkları taşıma potansiyeline sahiptir. Bir partikülün solunabilmesi için 10 µm(mikron)dan küçük olması gerekir. 10 mikrondan büyük partiküller genellikle burun veya boğazda bloke edilir, partiküller küçülürse ciğerlerimizde solunması kolaylaşır. Nefes yoluyla ya da elle taşınmış olsun, az miktarda virüsün hastalık yapmadığı biliniyor. Belli sürede belli sayıda virüsün insan bedenine ulaşması ve nefesle çekilmesi gerekir. Covid-19, insan elinde 9 saat, bakır yüzeyde 4 saat, kartonda 24, plastik ve paslanmaz çelikte 72 saat canlı kalabiliyor. El dezenfektanları yüzde 80 etanol ile virüsü 15 saniyede etkisizleştiriyor. Amsterdam Üniversitesi, öksürüğün damlacık yayılımı araştırması yaptı. Koronavirüslü birinin terk ettiği asansörde bulaşıcı partiküllerin kaldığı kanıtlandı. Koronavirüsü hafif geçiren birinin tükürük damlacıkları bile 1 milimetre sıvıda bir milyar kopya içerebiliyor. COVİD19’lu ve yüksek sesle konuşan biri binlerce damlacık, bir kez öksürünce milyarlarca damlacık yayıyor. Yüze oturan ve aerosolleri filtreleyen FFP2 ve FFP3 tipi maske kullanımı, asansörde konuşulmaması, öksürülmemesi ve kullanılmayan asansörlerin kapılarının açık kalması virüsün yayılmamasının önüne geçebilir” diye konuştu.
