1809 yılında Fundgruben Des Orients (Şark’ın Hazineleri) Dergisi’nde yayınladı
Her 9 Nisan günü büyük Türk mimarı Mimar Sinan’ı Anlamak ve Mimarlar Günü olarak kutlanırken, çağının çok ötesinde yaptığı eserleri dünyaya örnek olmaya devam ediyor. Bir Osmanlı yeniçerisiyken tarihe iz bırakan bir mimara dönüşen Mimar Sinan’ın yapıtları günümüzde de göz kamaştırıyor. Mimar Sinan üzerine araştırmalar yapan Türk Mimârîsi Araştırma Merkezi’nden Yüksek Mimar Mehmet Emin Yılmaz, Macaristan’da sürdürdüğü çalışmalarda önemli bir bilgiye eriştiğini açıkladı. Osmanlı tarihçisi Avusturyalı Joseph von Hammer’ın 1809 yılında Viyana İmparatorluk Kütüphanesi’nde bir Osmanlı kitabesiyle ilgilendiğini ve kitabenin kopyasını bakır levhaya çıkartarak Fundgruben Des Orients (Şark’ın Hazineleri) Dergisi’nde yayınladığını belirten Yılmaz, o tarihten beri kayıp olan ve hangi esere ait olduğu bilinmeyen kitabeyi tanımladıklarını söyledi. Yılmaz, Hammer’ın hangi Türk camisine ait olduğunu belirtmediği kitabenin 10 yıllık araştırmaları sonucunda Mimar Sinan’ın 1570 yılında yaptığı Mustafa Paşa Camisi’ne ait olduğunu vurguladı.
“Kitabe 67 Türk camisinden Mimar Sinan’ın Mustafa Paşa Camisi’ne ait”
Yılmaz, “Güzel hatla yazılan ama okunması zor kitabeyi tanımlamak için çalışıyorduk. 67 Türk camisinden Mimar Sinan’a ait Mustafa Paşa Camisi’nin kitabesi olduğunu belirledim. Üç satırlık taş kitabede tarih rakamla yazılmamış, ebced hesabıyla şifreli verilmiş. Kitabenin çözümlemesini yapınca tarihin Miladi 1570 yılına denk geldiğini ve kitabede adı geçen Mustafa Paşa’nın meşhur Sadrazam Sokollu Mehmed Paşa’nın yeğeni Budin Beylerbeyi Sokollu Mustafa Paşa olduğunu tespit ettim. Kitabenin ait olduğu Mustafa Paşa Camisi’nin en özelliği Mimar Sinan’ın Macaristan’daki tek eseri olması. Osmanlı dönemine ait Tuhfetü’l-Mi’mârîn isimli kitapta ‘Budin’de Maktûl Mustafa Paşa Câmii ve türbesi de oradadır’ yazar. Sokollu Mustafa Paşa’nın yaptırdığı tüm mimari eserleri listeleyen vakfiyeyi Topkapı Sarayı’nda inceledim. Caminin yanında 12 odalı medrese ve muallimhane yazar.” diye konuştu.
“Büyük ustaya vefa borcumuzu ödemeliyiz”
Macaristan’da çalışmalarını sürdüren Yüksek Mimar Mehmet Emin Yılmaz, “Budapeşte’de Osmanlı döneminin 1686 yılında sona ermesiyle diğer eserler gibi Mimar Sinan’ın eseri Mustafa Paşa’nın camisi de Avusturyalılar tarafından yok edilmiş. Avusturyalılar, Türk sanatının en güzel örnekleri olan kitabeleri ve mezar taşlarını sökerek savaş ganimeti olarak ülkelerine götürmüş. Bu kitabe de savaş ganimeti olarak yerinden sökülüp Viyana’ya götürülmüş olabilir. Almanya Leipzig Üniversitesi Kütüphânesi’nde Mustafa Paşa’nın vakfına ait bir Kur’an-ı Kerim ve Envâri’t-Tenzîl ve Esrâri’t-Te’vîl isimli 836 sayfalık Kur’an-ı Kerim tefsiri yazma eseri bulunması sevindirici. Sokollu Mustafa Paşa’nın Mimar Sinan’a yaptırdığı cami büyük ustanın Budapeşte’deki tek eseri. Tüm bu araştırmalarımı Kazakistan’daki Ahmed Yesevi Üniversitesi’nin düzenlediği IX. Türkoloji Kongresi’nde açıkladım. Böylece büyük usta Mimar Sinan’a karşı bir sorumluluğumuzu yerine getirmiş olduk” dedi.
Yeniçerilikten başmimarlığa
Yavuz Sultan Selim ve Kanuni Süleyman ile sefere çıkan bir yeniçeri olmasına rağmen 1533 yılında Kanuni Sultan Süleyman’ın İran Seferi sırasında Van Gölü‘nün karşısına gitmek için üç kadırga yaparak itibar kazanan Mimar Sinan, Türk mimarisinin de sembol ismi oldu. 93 cami, 52 mescit, 56 medrese, 7 darül-kurra, 20 türbe, 17 imarethane, 3 hastane, 5 su yolu, 8 köprü, 20 kervansaray, 36 saray, 8 mahzen ve 48 hamam olmak üzere 410 eser yapan Mimar Sinan’ın İstanbul’daki Süleymaniye Camii ise Mimar Sinan’ın en büyük eseri olarak biliniyor. Ustalık eseri olarak anlattığı Edirne’deki Selimiye Camisi ise Dünya Kültür Mirası listesinde yer alıyor.
