RHIB (sert karinalı şişme bot) hakkında bilgiler
Bu botlar genellikle fiberglas, özel kompozit malzeme veya seyrek de olsa alüminyumdan üretilirler. Yanlarındaki tüpler pvc, neopren veya hypalon dur. Tüpler çok bölmeli olarak üretilirler. O nedenle her bölme ayrı şişirilmelidir. Botların güverteleri genellikle fiberglas olmakla beraber bazı botlarda ahşap da kullanılır. Güverte hasar alırsa, delinirse oradan sintineye su girer ve bot ağırlaşarak sürat yapamaz hale gelir, ilave olarak aşırı yakıt harcar. Birçok fiberglass botta sintineye su girmesi halinde kullanılmak üzere sintine pompası kullanılır veya kıç tarafta dıştan takma motorun bulunduğu havuza da sintine pompası takılır. Bu tip şişme botların hemen hemen tümünde eğer sintine pompası yoksa sintinede birikecek suyu tahliye için kıç aynada bir veya daha fazla miçoz tapası bulunmaktadır. Botlar karaya alındığında bu tapalar açılarak sintinede biriken su tahliye edilir. Bu tapaların contalarının sağlam olmasına ve somunların diş yapılarının bozulmamasına dikkat edilmelidir.
Kurtarma veya görev botları:
Bu botlara kösele ayakkabı, iş botu vs. ile binmek sakıncalıdır, tüplere veya güverteye zarar verilebilir.
Bu botlara eğlence dışında, arama kurtarma, güvenlik veya iş için biniliyorsa, çizme veya benzeri deniz ayakkabısı, mevsime ve hava –deniz şartlarına göre termal çorap, termal giysi, su geçmez tulum veya pantolon giyilerek, başlık veya kask, maske, gerekiyorsa gözlük takılarak binilmeli, su geçirmeyen eldiven kullanılmalıdır. Botta göreve uygun olarak ilave can yeleği, takım çantası, ilk yardım kitleri, kurtarma kemerleri yedek halat bulunabilir, pyroteknık malzeme, çapa, kürekler, açavela gönderi, yedek telsiz, çakı, dürbün, düdük, haritalar, GPS, seyyar el feneri, şişirme pompası gerekli aletlerdir. Yaz mevsiminde güneşten korunmak için uzun kollu giysi, şapka, güneş gözlüğü temin edilmesi yaralı olacaktır. Seyir uzun sürecekse su ve basit yiyecekler almak faydalı olacaktır. Bu botlarda süratli seyirlerde, soğuk havalarda ve geceleyin kapok cinsi can yeleği kullanılmalıdır. Bu tip can yeleklerinin bazı tipleri hipotermiden korur, bu tip can yeleklerinde kazazedenin yerini belirtme için boya ve gece için işaret lambası bulunur. Kapok tarzı yelekler personel baygın bile olsa personeli suda tutar ve çoğunda baş yastığı olduğu için insanın başı su üstünde kalır, ayrıca bir şişirme eylemi gerekmez.Kapok can yeleklerinde şişme yeleklerde olan patlama veya sönme tehlikesi yoktur. İç sularda sıcak havada ve gündüz ortamında hava ve deniz şartlarının daha az riskli olduğu durumlarda , ıslanınca kendinden şişebilen veya tüpü manuel olarak patlatılıp şişen yelekler daha pratiktir.
Bot kaptanı eğitimli olmalı
Botu kesinlikle ehliyetli kişiler kullanmalı, telsizle konuşmayı bilmelidirler. Telsiz ehliyetli kişilerin haberleşmeyi yürütmesi doğru olandır. Botta görevli olanların bota alkollü, hasta veya hipnotik ilaç kullanarak binmesi yasak olmalıdır. Bot açık sulara gidebilecek kadar büyükse sabit bir VHF olmalı, uzun süreli, sisli hava ve gece ortamı seyirleri yapılıyorsa uygun olan kapasitede radar takılabilir, bu tip görev botlarında GPS ve derinlik göstergesi takılması yararlıdır. Botu bir serdümen kullanır, botun büyüklüğüne göre yardımcısı, navigatör ve muhaberat görevlisi ile ilk yardımcılar botun personelidir. Gece seyirlerinde, yağmur ve siste gündüze ve normal hava şartlarına oranla daha yavaş seyir yapılmalıdır. Özellikle hızlı seyirde, görüş şartlarının az olduğu zamanlarda ve gece bottaki diğer personel oturma pozisyonlarına göre sancak ve iskeleyi paylaşarak gözcülük etmelidir, hatta yavaş seyir anında kıç taraftan gelebilecek süratli tekneleri gözlemek için kıç tarafa da bakılabilir.
Görev öncesi kısa ama önemli hazırlık
Bot göreve çıkmadan mutlaka serdümen veya yetkili tarafından yapılacak iş hakkında bilgi verilmeli, olayın veya görevin nevi, mevkii veya orada olabilecekler hakkında detay anlatılmalı herkesin görevi bildirilmelidir. Gerekiyorsa rota çizilmeli, gidilecek mevki belirlenmeli, tahmini süre hesaplanmalıdır.
Seyre çıkılmadan karadaki bir unsura bilgi ve haber vermek yararlı olacaktır. Bot limanda veya karada iken mutlaka tüm ekipmanı kontrol edilmeli, makineler çalıştırılmalı, telsiz kontrol edilmeli, akü, hidrolik sıvısı, yağlar ve yakıt kesinlikle ölçülmelidir. Aydınlatma ve fenerler, bayrak ve flamalar kontrol edilmelidir. Botlarda akaryakıt için harici seyyar depo kullanılıyorsa bu depoların hava alma vanaları seyirden önce açılmalıdır, aksi takdirde seyir esnasında çekilen yakıt sonucu depoda vakum oluşur ve motora yakıt gidişi durur. Tüplerin tavsiye edildiği kadar şişik ve sağlam olmasına özen gösterilmelidir. Koçboynuzları, el tutamakları, motor bağlantıları, pervaneler ve kuyruklar dikkatle incelenmelidir. Belli periyotlarda makinelerin bakımları yapılmalı uzun süre kullanılmayacaksa gerekli koruma önlemleri alınmalıdır. Bundan sonra herkes bottaki serdümeni veya varsa botun amirini dinlemek ona göre hareket etmekle yükümlüdür, bunların talimatı dışında veya haberi olmadan botta herhangi bir eylemde bulunmak, ayağa kalkmak, görev dışı gereksiz müdahaleler yapmak tehlikeli sonuç doğurabilir. Burada anlatılanlar olumsuz hava veya deniz koşullarında zor görevlerde yapılması gerekenlerdir. Eğlence veya spor amaçlı seyirlerde doğal olarak daha toleranslı olabiliriz.
Eğlence amaçlı şişme bot kullanımı
Şişme tüpleri sayesinde daha istikrarlı ve daha güven veren bu botlar, kullanım açısından da pratik olduğundan tercih edilmektedir. Bu botlar büyüdükçe daha karmaşık ve kapasiteli olmaktadır. En küçük yaklaşık 2 metrelik olanlarında botun karinası şişebilen maddeden imal edilmiş, motorunun gücü en fazla 15 HP. Olurken; 9 m. veya 10 metrelik örnekleri, yat konforunda, genellikle dıştan takma veya su jetli yüzlerce HP. Gücünde teknelerdir. Kullanım kolay olduğundan eğlence amaçlı bile olsa küçük çocukların veya bilgisiz/ehliyetsiz şahısların sadece şişme bot değil tüm motorlu tekneleri kullanmaması gerekir. Bu botlar plajlarda, deniz trafiğinin yoğun olduğu veya amatör teknelerin demirlediği alanlarda, koylarda, dere ağızlarında çok dikkatli ve yavaş kullanılmalıdır, çok hızlı ivmelenebilen bu tip teknelerde süratli ve dikkatsiz seyirler, çatışmalara veya yüzen şahısların yaralanmalarına sebep olabilir. Kullanıcılarına keyifli anlar yaşatan bu teknelerde benzin tehlikesi nedeni ile genellikle sigara içilmemeli, ateş mangal vs. yakılmamalıdır. Gerekirse pyroteknık malzemenin dikkatli ve kalıntıları bot dışına sıçrayacak şekilde tecrübeli personel tarafından kullanılması gerekir. Bot seyre başlarken bağlama halatları usturmaçalar vb. malzeme neta edilmeli, ortalıkta naylon, halat, malzeme vs. olmamalıdır, buradaki en ufak dağınık veya serbest malzeme çaparize sebep olur. Bot hareket halinde iken sürat de yüksekse, herkes yerinde, en güvenli yerde ve neta durumda olmalıdır, el tutamaklarına tutunmalı varsa üzengilere ayak sokulmalıdır.
Bu botlar genellikle hızlı giderler ve ani manevralarda, dalgaya vuruş anlarında üstlerindeki şahıs veya malzemeler denize fırlayabilir. Bu nedenle bottaki malzemeleri de bağlamak gerekir. Dalgalı havada, Süratli seyirlerde botun şişme tüplerinin üstüne oturmak güvenli değildir, gece ve kış şartlarında bu risk artar. Bota görev gereği fazla personel veya malzeme alındığında tüm personel ve malzeme göz önünde bulunmalı, sürat ona göre ayarlanmalı özellikle insanların güvenliği düşünülmelidir. Bu botların gövdeleri şişme olduğundan iskele rıhtım benzeri yerlere yanaşırken dikkat edilmeli, oradaki kesici ve delici şeylerin bota zarar vermesi önlenmelidir. Bir iç deniz olan Marmara denizinde bile oluşabilecek aşırı dalga ve rüzgâra karşı yapılan seyirlerde özellikle 5 m.nin altındaki teknelerde dalga etkisi nedeniyle teknenin başı kalktığında buna rüzgâr etkisi de eklenerek teknenizin geriye doğru havalanma ve ters dönme riski çok fazladır. O yüzden bu tip seyirlerde gaz koluna çok dikkat etmeli ani gaz vermelerden kaçınılmalıdır, genellikle dalgaları baş omuzluktan alıp yavaş ve dikkatli bir seyir güvenlidir. Şişme bota motor montajı sırasında üretici tavsiyesine uyulmalı gereksiz yüksek güçte motor tercih edilmemelidir. Bu botlar hafif olduklarından arıza veya görev gereği denizde hareketsiz kalmışlarsa; rüzgâr kuvvetlendiğinde, rüzgârı bordadan alarak sürüklenirler bu durumda olumsuzluklar oluşabilir, belirlenen sahadan uzaklara hızla sürüklenme ihtimali doğar. Bunu önlemek için deniz demiri (deniz paraşütü) kullanmak yararlıdır. Böylece tekne rüzgâra baş verir hem az sallanır hem de düşük hızla sürüklenir.
Hem eğlence amaçlı kullanımlarda hem de görev esnasında özellikle tek makineli botlarda arıza kaza vb. oluşursa ve yardım gerekiyorsa öncelikle Sahil Güvenliğe olmak üzere konuyla ilgili kurumlara haber vermek gerekir bu durumda zaman kaybedilmeden yardım gelecektir. Botta hasta veya yaralı varsa veya adli bir durum oluşmuşsa bunu özellikle belirtmek şarttır.
Bu tip botlarda yakıt depoları küçük olabileceğinden gidilecek yere en kısa olan rota çizilmeli, aşırı süratli giderek fazla yakıt harcanmamalıdır. Görev bitiminde seri olarak bağlanma limanına dönülmeli, bot bağlandıktan, malzeme veya kişiler tahliye edildikten sonra yakıt ve teknenin tümü kontrol edilmeli, tekne karaya alınacaksa alınmalı ve dıştan takma motorlar dahil olmak üzere tatlı su ile yıkanmalıdır. İsteğe bağlı olarak motorların ve şişirilebilen tüplerin üzerine koruyucu branda yapılmaktadır bunun ağırlık ve nem oluşturması dışında zararı yoktur, ancak seyir sırasında motorun örtüsünün açılması daha sağlıklıdır.
Genellikle büyük bir teknenin servis botu olarak kullanılan bu teknelerin matafora bağlantılarının sağlam ve güçlü olmasına dikkat edilmeli oturdukları yerde sağlamca bağlanmalıdırlar.
Bu tip şişme gövdeli botlarda güneş tentesi montajı yapıldığında büyüklüğü ve ağırlığı seyir kalitesine etki edebilir buna dikkat edilmelidir. Konsoldan dümen sistemi bulunan şişme botlarda dümen ve gaz tellerinin bakımına dikkat edilmeli varsa hidrolik dümen sıvısı tamamlanmalı kontrol edilmelidir. Genellikle başaltında bulunan çapanın sarsıntı ile karinaya zarar verdiği görülmüştür, bu nedenle çapanın emniyete alınması gereklidir. Botlar sezon itibarı ile karaya alındığında, karina ve şişme tüpler dikkatle incelenmeli kırık çatlak veya delikler tamir ettirilmelidir.
Genel bir kural olarak karada uzun süre kalacak olan teknelerin bayrakları arya edilir.
Keyifli ve güvenli seyirler dileği ile
DAK/SAR Kaptanı
Murat Kaya
Faydalı bilgi kurtarma ekibi için
Denizde başıboş kalmış ve süratle seyir yapan bir şişme bot veya sandal vb. tekne varsa yapılması gereken, eğer tekne daire çiziyorsa, başka bir tekne ile dairenin iç tarafından, başıboş tekne dönmüyorsa yani düz gidiyorsa tercihen rüzgâr altı bordasından sakince yanaşıp aynı hıza düşmek gerekir. Daha sonra başıboş tekneye bordalanır ve her iki tekne birbirine gerektiği kadar kuvvetli halatlarla bağlanır. Bu aşamada personelin hızla giden teknenin birinden diğerine atlaması tehlikelidir yapılmamalıdır. Her iki bot birbirine bağlandığında kurtarıcı botun gazı kesilir ve rolanti devrine kadar yavaş yavaş düşülür böylece başıboş bot bizim botumuzu da taşıyacak olduğundan hızı hayli düşecektir. Hız düştüğünde her iki bot birbirlerine bordadan bağlı ise bir personel dikkatli bir şekilde diğer bota geçebilir. Personelde tercihan kask ancak kesinlikle kapok cinsi can yeleği bulunmalıdır.
