Yayılımcı bir deniz salyangozu türü olan Rapana venosa, 1940’lı yıllarda Karadeniz’e Pasifik Okyanusu’ndan gelen gemilerin denge suyuyla girmişti. Önce zararlı görülen Rapana, Uzakdoğu mutfaklarının vazgeçilmez deniz ürünü olduğu için kısa sürede Karadeniz balıkçılarının alternatif geçim kaynağı oldu. Hamsi ve palamudun olmadığı dönemlerde Rapana avlamak için teknelerini değiştiren Karadeniz balıkçıları, 15-20 yıl içinde küresel ticaret ağına dahil oldu. İstenmeyen istilacı Rapana venosa’nın ekonomik katkısı büyüdükçe balıkçılar, av kotalarını arttırdı. Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu (GFCM) ve BlackSea4Fish projesinin desteğiyle Bulgaristan, Gürcistan, Romanya, Türkiye ve Ukrayna Rapana venosa için güçlerini birleştirdi.

Türkiye’nin Karadeniz’deki 4 bin 869 km’lik kıyı çizgisi için İstanbul Üniversitesi Su Bilimleri Fakültesi ve Trabzon’daki Su Ürünleri Merkez Araştırma Enstitüsü harekete geçti. Karadeniz ülke halklarının önemli geçim kaynağı deniz salyangozunun geleceğini belirleyecek araştırma için 5 ülkeden 28 bilim insanı 300’den fazla örnekleme yapacak. Bilim insanları Rapana deniz salyangozunun popülasyonunun dağılımı, bolluğu, büyüklüğü ve yaş grupları üzerine önemli bilgiler elde ederken, önümüzdeki yıllarda ne kadar avlanması gerektiği yönünde de görüş birliğine varacak.

Türkiye’den 12 bilim insanı Karadeniz’de

İ.Ü. Su Bilimleri Fakültesi adına R/V Yunus S gemisiyle Karadeniz’in batı ve orta kıyılarında olduklarını söyleyen Prof. Dr. Saadet Karakulak, “Deniz salyangozu avcılığı Karadeniz’de algarna ile yapılıyor. Algarna tekne tarafından trol gibi dibi sürüklenerek yapıldığından bentik habitata zarar veriyor. Yaz aylarında avcılık yasaklanınca, balıkçılar deniz salyangozu avcılığındaki yasakların kalkmasını istiyor. Türün bolluğunda sorun yok ama av aracı büyük sorun. İşgalci tür olsa da Dünya Tarım ve Gıda Örgütü ve Akdeniz Genel Balıkçılık Komisyonu bol bulunan deniz salyangozunun gerçek stoğunu belirlemek istiyor. Mayıs ayında bir çalışma daha yapacağız” dedi. Yıllık, mevsimlik ve mekansal değişimlerini anlamak için çalışmaların yılda iki kez yapılacağı öğrenilirken BlackSea4Fish projesinin koordinatörü Doç. Dr. Nazlı Demirel, “Rapana venosa için Karadeniz’de ilk kez kapsamlı bilimsel araştırmalar yürütmek ve ortak protokol oluşturmak için yakın işbirliği yapılıyor” dedi.

Etçil ve yırtıcı deniz salyangozu Rapana

Karadeniz kıyılarında avlanan yaklaşık 12 bin ton deniz salyangozunun tamamı Uzakdoğu ülkelerine ihraç edilerek büyük ekonomik gelir elde ediliyor. Karadeniz’de ilk kez 1946 yılında deniz ticaretinin yoğun limanlarından Rusya’nın Novorossiysk’te görüldü. Karadeniz’in pek çok yerli canlı türü, ekolojik koşulların bozulmalarından olumsuz etkilenirken Rapana, popülasyonunu yüksek doğurganlıkla arttırdı. Tuzluluğa, kirliliğe ve oksijen eksikliğine dayanıklı olan yırtıcı deniz salyangozu Rapana çoğaldıkça, istiridye, deniz tarağı, beyaz ve kara midyenin popülasyonları azaldı. 1980’lerden itibaren Türkiye için değeri artan Rapana, Güney Kore, Japonya ve Çin gibi ülkelere ihraç ediliyor. Rapana’nın Karadeniz’de doğal besini midyeleri aşırı yediği ve midyenin derinlerde yaşamaya başladığı ilk bulgular arasına girdi.