Gemi Yangınları
Yangın gördüğümüzde veya yangın ile bir konu geçtiğinde doğal olarak hepimizin içi ürperir. Yangın nerede olmuş, nasıl olmuş, ne zaman sönecek, etrafa sirayet edecek mi vb gibi. Bunlar doğal sorular. Yapılması gereken yangınla mücadele için eğitilmiş personelin yapacağı aksiyonlar nelerdir? Bunun için gemi adamları elbette bir eğitim görüyor. Gözden geçirilecek durum aldığı eğitimin niteliği ve gerekli deneyim sahibi olup olmadığıdır.
Yangınları ben spor müsabakasına benzetirim. Sporda gerek ferdi gerekse takım oyunu oynayın rakibin kuvvetli ve zayıf yönünü bilirseniz ve yeterli tecrübeniz var ise maçı almak o derece kolay olacaktır. Örneğin futbolda kalecinin yan topları alma durumu zayıfsa oradan çalışırsınız. Yangınlarda öyle. Daha önce bir deneyiminiz var ise ve başarılı oldunuzsa en azından kendinize olan güven ve çalışma arzusu da beraberinde gelecektir. Nassia tankeri kurtarmamız bize çok deneyim kattığı bir gerçektir ve daha sonraki yangılarda ondan aldığımız deneyimi sahada uygulama fırsatımız olmuştu.
Teknolojik gelişmeler, ekip ve ekipmanın sayısının artması ve daha yeterli seviyeye gelmesi ebetteki yangınla mücadelede başarı oranını yükseltecektir. Ancak, ne olursa olsun ekibin yeter sayı ve bilgi ve biriminin olması ve bu bilgi ve birikimini gerektiği yer ve zamanda kullanabilmesi zamanın altın değerinde olduğu bu tip olaylarda çok önemlidir. Heyecan, korku, panik vb. gibi psikolojik durumlar bildiklerimizi unutturabilir. Bu nedenle yangınla mücadelede çek liste şeklinde bir yangına müdahale yöntemi oluşturmanın faydalı olduğu kanaatindeyim.
Adı ister tanker isterse kuru yük yangınları olsun genel prensipler birbirlerine benzer ancak izlenecek yöntemler değişiklik arz edebilir. Burada amaç yangın üçgenindeki (hava (O2), yanıcı madde, tutuşma sıcaklığı) elemanlardan birini ortadan kaldırmak. Bunun için en iyi ve en kullanılan yöntem yanan cismin hava ile temasının kesilmesidir. Bunun yanında eğer mümkün olursa yanıcı maddenin kaynağını kesmekte en uygun hareket olacaktır. Örneğin, elektrik yangınlarında şalterin indirilmesi, gaz ve akaryakıt yangınlarında vananın kapatılması gibi.

Bilindiği üzere her meslek grubunun bir riski bir çalışma koşulları vardır. Bu risk ve çalışma koşulları o mesleği cazip hale getirir veya kabul görmez. Bizim konumuz olan denizcilik mesleği doğası itibariyle zor koşullar içinde, doğayla mücadele ederek zaman mevhumu olmadan yapılan bir meslektir. Denizcilik denince amatör ve eğlence amaçlı deniz sporlarını bir taraf bırakırsak genelde ve haklı olarak ticaret denizciliği akıllara gelmektedir. Bunun yanında adından fazla söz edilmeyen faaliyet alanı başkalarının can ve malını kurtarmak olan küçük bir meslek grubunun yaşanmış olaylardan yola çıkarak teknik değerlendirmekten ziyade insani boyutlarından bahsetmek istiyorum. Elbette denizciliğin diğer alanlarında da benzer duyularla karşılaşıyoruz. Daha geniş ifadeyle, deprem, sel baskını, heyelan gibi bir afet vb. gibi durumlarda görevlilerin veya gönüllülerin insan hayatını kurtarmak için can havliyle uğraşan kişilerin duyguları ve düşüncelerine tercüman olmak istiyorum. Bunlar olay bittikten sonra unutulup giden isimsiz kahramanlardır. Belki bir şekilde vefa borcumuzu ödemiş oluruz.

İnsanoğlu etten ve kemikten yaratıldığı gibi psikolojik ve duygusal bir tarafı da vardır. Elmanın yarısı gibi birbirlerini tamamlamaktadırlar. Fizyolojik yapıdaki değişiklikleri bir kenara bırakırsak insanın psikolojisi yani eski deyimle haleti ruhiyesi çeşitli nedenlerle değişiklik gösterebilir. Sevinç, kaygı, korku, heyecan, öfke vb. bunlardan bir kaçıdır. Nedensel olarak o anki duyguları harekete geçiren önemli faktörlerden biri de bulunduğu ortam ve olaylardır. Bu duygular doğum günleri, düğün ve mezuniyet günleri gibi öncelerden planlanmış ve öngörülmüş olabildiği gibi karada deprem, sel baskını, denizde karaya oturma, çatma/çatışma, yara alma gibi beklenmedik şekilde aniden de gelişebilir. Ani gelişen olaylardaki duyguların verdiği refleksler eğer kontrol edilemezse başka deyişle kriz iyi yönetilemezse bunun sonucunda istenmeyen olaylar yaşanabilir.

Türk Dil Kurumu’na göre denizci, deniz işleri ile uğraşan kimsedir. Her ne kadar denizde yapılan çalışmalar gerek uğraş gerekse süre bakımından değişiklik arz etse profesyonel yani ekmeğini denizden kazanan her denizci benzer uğraşlar içindedir. Denizci deyince bütün deniz çalışanlarını nitelendirmemize rağmen uzak seferlerde çalışan denizcileri ayrı kategoriye koyma gerektiğini düşünüyorum. Bu nedenle bu sektörün sorunları ve çalışma koşulları karadakilere nazaran çok farklılıklar arz ettiği için özellikle uzak sefer yapan gemileri mercek altına almaya çalıştık. Denizciliğe bütünsel bakıldığında avantajlarını ve dezavantajlarını birlikte ele almakta fayda var diye değerlendiriyorum. İyi para kazanılan, farklı ülkeler ve insanlarla karşılaşan ve dolayısıyla entelektüel birikimi olan denizcilerin sorunları veya çözümlenmesi gereken hususları da var elbette. Halk arasında ‘Denizcinin parası pul, karısı dul’ deyimi bundan türemiş olsa gerek.

Fotoğraf: Ekrem KÜÇÜKİSLAMOĞLU- “DENİZCİNİN KADERİ: UYKUSUZ VE YORGUN”

Gemi insanlarının hizmet pasaportundan faydalanması kamusal bir zorunluluktur

Bu sorunun cevabına önce gemi adamının tarifi ile cevaplayalım. Tük Dil Kurumu’na göre gemi adamı; bir sözleşmeye dayanarak gemide çalışan kaptan, subay, tayfa vb. kimselerdir. Bu demektir ki gemi, insanın hem evi hem de iş yeridir. Bu iş yeri insanlara olduğu kadar ülke ve dünya ekonomisine de katkılar sağlamaktadır. Örneğin, 3 Mart 2021 yılında Süveyş Kanalı’nda karaya oturan Ever Given adlı konteynerin kanalı kapaması nedeniyle kanal otoritelerine maliyetinin 10 milyon dolar, kanaldaki trafiğin tıkanması nedeni ile de günlük maliyetin 9,6 milyar dolar olduğu deklere edilmiştir. Bunun ayrıca tedarik zincirinin aksaması, fiyatların artması ve belki de zaruri ihtiyaç maddelerin gecikmesi nedeniyle tedavi ve gıda sorunlarının yaşanmasına neden olabilecektir.

ÖMER ASMALI’NIN KALEMİNDEN…

Nassia tankeri yangının teknik, hukuki, organizasyonel, imkân ve kabiliyetler vb. gibi hususların ele alınması ve ders çıkarılması gereken facia boyutunda bir vaka olduğu ve bunun ülkemizde meydana gelen olayların başında gelmektedir. Olayın ilk yarım saatinde son saatlerine kadar 47 gün kesintisiz bir zaman dilimine kadar kurtarma operasyonunda görev yaptım. Söz konusu yangın, birçok kez farklı kişilerce farklı biçimlerde ele alındığından dolayı ben olayın daha önceleri ele alınan boyutlarından ziyade gemi adamların duygu, düşünce, korku, kaygı, sevinç ve başarı gibi yani insani boyutlarını ele almanın daha uygun olacağı düşüncesindeyim.
Bilindiği üzere Nassia tankeri ile Ship Broker adlı kuru yük gemisi kazası İstanbul Boğazı’nda Sarıyer’in hemen kuzeyi Anadolu Kavağı önünde 13 Mart 1994 Pazar günü saat 22.30 sularında meydana gelmiştir. O gün Alemdar II adlı kurtarma gemisi kaptanı olarak Büyükdere’de nöbette idim. Ramazan Bayramının 1inci günüydü ve biz ertesi sabah nöbetten çıkarak ailelerimizle bayramlaşmanın heyecanı içindeydik. Ancak, denizde onca badire atlatmamıza rağmen bir şeyi unutmuştuk o da genelde denizci, özelde ise gemi kurtarmacının bir saat sonrasını hesaplamanın imkânı olmadığı idi. Nitekim öyle de oldu. Gece yarısı saatler 11 e gelmeden Rumeli Kavak önünde gemiler çatışmış yangın var haberi geldi. Bizim istasyon ile olay yerine mesafemiz 2,5 deniz mili kadardı. Heyecanla dışarı çıktığımızda gecenin karanlığının etkisiyle alevler gökyüzüne çıkıyor, boğazın kuzey girişinin tamamen yanıyor hissine kapıldık. Karmaşık duygularla acil kalkış yaparak kazanın olduğu yere yarım saat içinde gelmiştik. Olay yerine geldiğimizde tam anlamıyla şok olmuştuk, denizin ortasında büyükçe bir alan ile denizin yandığını görmüştük. Alevlerden gemiyi bütünüyle sarmış olduğundan cismi tanımlayamamıştık. Yanan cisme (Nassia tankeri) bu haliyle müdahale etmek imkânsızdı müdahalemizin ne olacağı yönünde kısa bir süre personelimle durum değerlendirmesi yaptıktan sonra müdahalenin şekli belirlemiştik. Yanımıza balıkçı teknesi gelerek Anadolu Kavağı’nda yanan bir gemi olduğu ve direğe çıkmış 2 kişinin HELP, HELP diye bağırdıklarını söylediler. Hemen kararımızı verip bu Ship Broker adlı gemiye yardıma gittik. Gemi kuru yük gemisi olduğundan nispeten daha rahattık. Yaşam mahalli ve baş tarafın yandığını gördükten sonra gemi üzerine yanaşıp ana yangının olduğu yaşam mahallini söndürmeye başladık. Kurtarma gemimin iki adet su basabilen monitörü vardı, bunlardan birini direkteki personelleri kurtarma için diğerini yangını söndürmek için kullandım. Bu arada geminin pervanelerinin hala çalışmakta olduğunu görmüştük.

Kaptan Ömer Asmalı

İstanbul Boğazı’nda 13 Mart 1994 günü iki geminin çarpışmasıyla yaşanan kaza sonrası gösterilen çabalar denizcilik tarihine en başarılı kurtarma ve yangın söndürme operasyonlarından biri olarak geçmişti. Rumeli Kavağı yakınlarında yaşanan kazayla yanmaya başlayan M/T Nassia petrol tankeri kritik bir kararla Karadeniz’e çekilerek götürülürken söndürüldükten sonra 85 bin ton petrol başka bir gemiye aktarılarak kurtarılmıştı. Uluslararası Kurtarmacılar Birliği operasyonu en iyi yangın söndürme sıralamasında 5’inci sıraya koymuştu. 7 devlet kurumunun ortaklaşa çalışması sonucu sündürülen yangının 27’inci yıldönümünde alevlerin içinde 6 gün geçiren uzmanlar konuştu. 28 kişinin hayatını kaybettiği kazanın daha büyük faciaya dönüşmemesini için özel sektörden tekneler ve balıkçılarda çabalamıştı.