MARMARA DENİZİ’NİN ÇIĞLIĞI MÜSİLAJ Haberleri

Ekim ayı sonunda Erdek Körfezi’nde başladıktan sonra yaklaşık 45 günde İzmit Körfezi’ne ulaşarak güneyden kuzeye Marmara Denizi’ni örümcek ağı gibi sardı. Yüzeyden itibaren 30 m derinliğe kadar tüm Marmara’yı kaplayan müsilaj bir taraftan dibe çökerek pinalar ve süngerler gibi canlılarla birlikte deniz çayırlarını etkilerken bir taraftan da yüzeye çıkmaya başladı. Üzerleri müsilajla battaniye gibi örtülmeye başlanan canlılar nefes almakta ve beslenmekte zorluk yaşıyor. Müsilajla kaplanan deniz çayırları fotosentez yapamadıkları için tehlike altında. 2021 yılında yaşanan müsilaj esnasında kıyıdan 30 m derinliğe kadar Marmara Denizi kıyısal alanındaki bütün sünger toplulukları ölmüştür. Eğer acilen tedbir alınmazsa 1 saatte 6 litre deniz suyunu filtre eden pinalar, 1 metre karesi günlük 10 litreden fazla oksijen üreten deniz çayırları, dipte sabit yaşayan süngerler, mercanlar ve daha sayamadığımız yüzlerce canlı tehdit altındadır.

Prof. Dr. Mustafa SARI-Bandırma Onyedi Eylül Üniversitesi Denizcilik Fakültesi Öğretim Üyesi

Çevre, Şehircilik ve İklim Değişikliği Bakanlığı, Marmara Denizi’ne kıyısı olan İstanbul, Kocaeli, Bursa, Balıkesir, Tekirdağ büyükşehir belediyeleri ile Yalova ve Çanakkale belediyelerine Müsilaj Bilim ve Teknik Kurulu’nda öne çıkan başlıklar üzerine uyarı yazısı gönderdi. Bakanlık, Marmara Denizi’nin kirlilik yükünü azaltacak en önemli etken olan ve 22 maddelik eylem planında yer almasına rağmen belediyelerin kurmadıkları ileri biyolojik atık su arıtma tesislerini bir an önce hayata geçirmeleri gerektiğini hatırlattı.

23 Ekim 2024 tarihinde Erdek Körfezi’nde yeniden ortaya çıkan müsilaj, 6 Kasım’da Marmara Adaları çevresi ile Tekirdağ kıyılarına, 13 Kasım’da İstanbul Prens Adaları’na, 5 Aralık’ta ise İzmit Körfezi’ne ulaşarak yaklaşık 7 hafta içinde bütün Marmara Denizi’ne yayıldı. Hatta 19 Aralık’ta Çanakkale Boğazı çıkışında Kumkale açıklarında, yani Kuzey Ege kıyılarında yoğun müsilaj görüntülendi. Yer yer yüzeye çıksa da mevcut şartlarda 3-25 m derinliklerde örümcek ağı gibi denizi saran müsilajın suların ısınmasıyla birlikte ilkbahardan itibaren yüzeye çıkma ihtimali oldukça yüksek. Deniz dibine çökmeye başlayan müsilaj, pinalar, deniz çayırları, süngerler ve mercanlar gibi canlı gruplarını tehdit etmeye başladığı gibi balıkçıların attıkları ağı çekemez hale gelmesine neden olmaya başlamıştır.

Uluslararası bilim literatürüne 2021 yılında ‘Marmara Denizi’nde Sarı Felaket’ şeklinde giren müsilajın tekrar görülmesi bilim insanları kadar yerel yönetimleri de düşündürüyor. Aşırı kirlilik, atık sularının ayrıştırılmaması, aşırı avcılık ve iklim değişikliği gibi nedenlerle oluşan müsilajın Marmara Denizi’nin hemen her yerinde görülmesi üzerine bilim kurulu oluşturuldu. Doğasever ve dalgıç kimliğiyle bilinen Adalar Belediye Başkanı Ercan Akpolat, Büyükada açıklarında dalarak müsilajı yerinde görüntüledi. Adalar’ın yaşayan kültür taşıyıcısı Serco Ekşiyan ile derinlere inen Başkan Akpolat, 6-25 metre aralığında örümcek ağı gibi yayılan kirliliğin yine bir felakete yol açabileceğini belirtti. 4 yıl önce Marmara Denizi’nde yüzde 40 oranında canlı kaybına yol açan çevre felaketi müsilaj, çevresinde yaklaşık 30 milyon insanın yaşadığı Marmara Denizi’ni tehdit ediyor.

Türk denizciliğiyle ilgili birbiri ardına kötü haberler geliyor. Kafkametler’in Karadeniz’de; Batuhan A’nın Marmara Denizi’nde batmasının ardından kötü bir haberde balıkçılık filomuzdan geldi. Karadeniz kıyısındaki Abhazya’da hamsi avında bulunan Eminoğlulları 4 teknesinin 6 mürettebatından 3’ü ambardaki zehirden etkilenerek hayatını kaybetti. 6 kişilik balıkçı ekibinin hamsi ambarına indiği ve biriken gazdan zehirlendiği 3’ünün hayatını kaybettiği öğrenildi. Eminoğlulları 4 balıkçı teknesinin önümüzdeki günlerde Giresun’a geleceği ve cenazelerin memleketlerine gönderileceği öğrenildi.

Marmara Denizi’nin kabusu haline gelen müsilaj İstanbul’da yeniden kendini gösterdi. Maltepe sahili açıklarında müsilaj tabakası havadan çekilen görüntülerle ortaya çıktı. Geçen yıl yoğun bir şekilde Marmara Denizi’nin kaplayan müsilaj, bu yıl Çanakkale Boğazı’ndan sonra İstanbul’da yeniden ortaya çıktı. Marmara Denizi’nin çığlığı müsilaj bu yıl İstanbul Maltepe açıklarında görüntülendi. Havadan çekilen görüntülerde müsilaj tabakasını nasıl deniz yüzeyini kapladığı gözler önüne serildi.  

Geçtiğimiz aylarda Marmara Denizi’nde çevre felaketine yol açan müsilaj için seferberlik ilan edilmiş ve temizleme çalışmaları...

Bilim insanlarının Büyük patlama olarak nitelendirdiği kozmolojik modele göre 13,8 yaşındaki evrende, 4,5 milyar yaşındaki suküre dünyada hepi topu 60 bin yaşında olan modern insanının günümüzdeki hoyratlığı hepimizin canını acıtmıyor mu?

Marmara’nın durumu. Yüzeyde işler biraz düzelmiş gibi görünse de iki tabakalı Marmara Denizinin 25-30 metre derinliklerinde durum hiçte iç açıcı değil. Son günlerde Bandırma ve İzmit Körfezlerinde izlenen yeşil renk ise halen karasal girdilerin devam ettiğini ve Marmara Denizinin de buna beklenmedik renk değişiklikleri yani alg patlamaları ile cevap verdiğinin göstergesi.

Marmara Denizi’nde balıkçıların av sezonunun erken bitirmesine ve turizm sezonunun darbe almasına neden olurken deniz canlılarına büyük zarar veren müsilajın izlerini aramaya devam ettik. Karadeniz’den gelen üst akıntının giriş noktası olan İstanbul Boğazı’nın kuzeyinde yaptığımız dalışlarda müsilaj görülmedi. Türk Deniz Araştırmaları Vakfı, boğazda avlanan balıkçı teknelerinin ağ gözlerini kapatan deniz salyasının 30 metre derinlikten sonra gözlemlenebileceğini belirtti. İstanbul Boğazı’nda avlanan kadın balıkçı Necla Yazıcı sezon boyunca derinlerden çekilen ağlarda deniz salyasına rastladıklarını söyledi.

FOTOĞRAF: FERHAN COŞKUN